تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٠٤ - وجه اشتراط و اعتبار تطابق در عقد

بعتك العبد بمأة درهم (عبد را بتو به صد در هم فروختم).

و مشترى بگويد:

اشتريته بعشرة دنانير (عبد را به ده دينار خريدم).

يعنى عقد فاسد بوده و منعقد نمى‌شود.

و اگر بايع به دو نفر خطاب كرده و بگويد:

بعتكما العبد بالف (عبد را بشما دو نفر فروختم).

و سپس يكى از آندو نفر بگويد:

اشتريت نصفه بنصف الثمن (نيمى از عبد را به نصف ثمن خريدم).

عقد واقع نمى‌شود.

و اگر هريك از آندو نفر عبارت مذكور را بگويند بعيد نيست كه جايز بوده و عقد صحيح واقع شود زيرا هردو عبارت مجموعا قبول كرده كه با ايجاب تطابق دارند.

و نيز همين فرع است اگر بايع بگويد:

بعتك العبد بمأة (بنده را بتو در مقابل صد دينار فروختم).

تشريح المطالب، شرح فارسى بر مكاسب ؛ ج‌٦ ؛ ص٤٠٤

مشترى بگويد: اشتريت كلّ نصف منه بخمسين (هرنصفى از آنرا به پنجاه دينار خريدم).

البتّه در صحّت و فساد اينعقد اشكال و تأمّل است.

شرح مطلوب‌

قوله: و هو مأخوذ من اعتبار القبول: ضمير « هو » به هذا الاشتراط راجع است.

قوله: فحينئذ: يعنى فحين يجب تطابق القبول مع الايجاب.

قوله: اشتريته لنفسى لم ينعقد: مثال است براى موردى كه قبول با ايجاب از حيث خصوصيّت مشترى مطابق نيست.

قوله: او نصفه لم ينعقد: مثال است براى موردى كه قبول با ايجاب از حيث خصوصيّت ثمن مطابق نيست.

قوله: لم يقع: مثال است براى موردى كه قبول با ايجاب از حيث خصوصيّت ثمن‌