رسائل الشعائر الحسينية
(١)
٧ ص
(٢)
٢٠١ ص
(٣)
٣٠٣ ص
(٤)
٣٧١ ص
(٥)
٤٠٧ ص
(٦)
٤١٥ ص
(٧)
٥ ص
(٨)
٧ ص
(٩)
١٠ ص
(١٠)
١٧ ص
(١١)
١٩ ص
(١٢)
٢٨ ص
(١٣)
٣٧ ص
(١٤)
٤١ ص
(١٥)
٤٧ ص
(١٦)
٥٢ ص
(١٧)
٥٤ ص
(١٨)
٦٣ ص
(١٩)
٦٦ ص
(٢٠)
٧١ ص
(٢١)
٧٥ ص
(٢٢)
٧٧ ص
(٢٣)
٨٧ ص
(٢٤)
٩٠ ص
(٢٥)
٩١ ص
(٢٦)
٩٩ ص
(٢٧)
١٠٢ ص
(٢٨)
١٠٤ ص
(٢٩)
١٠٩ ص
(٣٠)
١١٢ ص
(٣١)
١١٧ ص
(٣٢)
١٢٩ ص
(٣٣)
١٣٣ ص
(٣٤)
١٤٣ ص
(٣٥)
١٤٦ ص
(٣٦)
١٥٤ ص
(٣٧)
١٥٥ ص
(٣٨)
١٥٥ ص
(٣٩)
١٥٦ ص
(٤٠)
١٦٠ ص
(٤١)
١٦٦ ص
(٤٢)
١٧٥ ص
(٤٣)
١٧٩ ص
(٤٤)
١٨٣ ص
(٤٥)
١٩٥ ص
(٤٦)
١٩٧ ص
(٤٧)
٢٠١ ص
(٤٨)
٢٠٣ ص
(٤٩)
٢٠٧ ص
(٥٠)
٢١٣ ص
(٥١)
٢١٩ ص
(٥٢)
٢٣٧ ص
(٥٣)
٢٤٠ ص
(٥٤)
٢٦٤ ص
(٥٥)
٢٨٧ ص
(٥٦)
٢٩٢ ص
(٥٧)
٣٠١ ص
(٥٨)
٣٠٣ ص
(٥٩)
٣٠٧ ص
(٦٠)
٣٢٥ ص
(٦١)
٣٦٨ ص
(٦٢)
٣٧١ ص
(٦٣)
٣٧٣ ص
(٦٤)
٣٧٨ ص
(٦٥)
٣٨٨ ص
(٦٦)
٣٩٣ ص
(٦٧)
٣٩٥ ص
(٦٨)
٤٠٧ ص
(٦٩)
٤٠٩ ص
(٧٠)
٤١٥ ص
(٧١)
٤١٧ ص
(٧٢)
٤١٨ ص
(٧٣)
٤٢١ ص
(٧٤)
٤٢٣ ص
(٧٥)
٤٢٧ ص
(٧٦)
٤٢٩ ص
(٧٧)
٤٣١ ص
(٧٨)
٤٣٩ ص
(٧٩)
٤٤١ ص
(٨٠)
٤٤٣ ص
(٨١)
٤٤٤ ص
(٨٢)
٤٥٣ ص
(٨٣)
٤٦٦ ص
(٨٤)
٤٧١ ص
(٨٥)
٤٨٠ ص
(٨٦)
٤٨٩ ص
(٨٧)
٤٩٩ ص
(٨٨)
٥٠٧ ص
(٨٩)
٥٠٩ ص
(٩٠)
٥١٤ ص
(٩١)
٥٢٦ ص
(٩٢)
٥٣٢ ص
(٩٣)
٥٣٧ ص
 
٠ ص
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص
٥٣٧ ص
٥٣٨ ص
٥٣٩ ص
٥٤٠ ص
٥٤١ ص
٥٤٢ ص
٥٤٣ ص
٥٤٤ ص
٥٤٥ ص
٥٤٦ ص
٥٤٧ ص
٥٤٨ ص
٥٤٩ ص
٥٥٠ ص
٥٥١ ص
٥٥٢ ص
٥٥٣ ص
٥٥٤ ص
٥٥٥ ص
٥٥٦ ص
٥٥٧ ص
٥٥٨ ص
٥٥٩ ص
٥٦٠ ص
٥٦١ ص
٥٦٢ ص
٥٦٣ ص
٥٦٤ ص
٥٦٥ ص
٥٦٦ ص
٥٦٧ ص
٥٦٨ ص
٥٦٩ ص
٥٧٠ ص

رسائل الشعائر الحسينية - مجموعة من العلماء - الصفحة ١٥٨

حين أخرج من الجنّة»[١].

وهذان الخبران مع ضعفهما عن إثبات الحرمة - خصوصاً الأخير منها – لا عموم فيهما، بل الظاهر - ولو بقرينة الاقتران بالمغنّين والزمّارين واللعّابين – أنّ المراد بالطبّالين مستعملي طبل اللهو، أو ما يكون الضرب به ملهّياً.

ويؤيّد هذا الظهور أنّ المتعارف عند الطبّالين والزمّارين هو استعمال الكوبات والكبرات لا غيرها.

هذا مع أنّ قوله في ذيل الخبر الأخير: «هذا الذي كلّه من اللهو والغناء إنّما صنعه إبليس»، ظاهر في إرادة الضرب اللهوي، لا مطلقاً، كما يؤمئ إلى ذلك خبر سماعة المتقدّم على ما يراه شيخنا المرتضى[٢].

ومن الغرائب أنّ جمعاً من المتفقّهة راموا إقامة الأدلّة على حرمة استعمال الآلات الثلاث، فرموا أهزع كنانتهم وأفرغوها بالاستدلال بقول أبي عبد اللّه‌ عليه السلام : «من أنعم اللّه‌ عليه بنعمة فجاء عند تلك النعمة بمزمار فقد كفرها»[٣]. وبقوله عليه السلام وقد سئل عن السفلة فقال: «من يشرب الخمر ويضرب الطنبور»[٤].


[١] [دعائم الإسلام ٢: ٢٠٩ حديث٧٦٥].

[٢] [المكاسب ٢: ٤٦ وفيه: ففي رواية سماعة: قال أبو عبد اللّه‌ عليه السلام: «لما مات آدم
شمت به إبليس وقابيل، فاجتمعا في الأرض فجعل إبليس وقابيل المعازف والملاهي شماتة بآدم...» فإنّ فيه إشارة إلى أنّ المناط هو مطلق التلهّي والتلذذ].

[٣] [الكافي ٦: ٤٣٢ - ٤٣٣ حديث١١ باب الغناء].

[٤] [الخصال: ٦٢ حديث٨٩ وفيه: عن اليساري يرفعه إلى أبي عبد اللّه‌ عليه السلام أنّه
سئل عن السفلة، فقال: «من يشرب الخمر ويضرب بالطنبور، ذنبان أحدهما أشر من الآخر» ].