٢ـ در اين نبرد، اهل كتاب با بت پرستان متحّد شدند و مدعيان توحيد، مانند يهود كه خود را دشمنان قسم خورده «وثنيّت» مى دانند اين بار در مقابل سؤال قريش كه آيا آيين محمّد نيكو است يا آيين ما كه بتها را مى پرستيم، پاسخ دادند كه آيين بت پرستى بهتر از آيين محمّد است و قرآن اين حقيقت بسيار تلخ در كام يهود ديروز و امروز را چنين نقل مى كند:

(أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيباً مِنَ الْكِتابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَ الطّاغُوتِ وَ يَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هؤلاءِ أَهْدى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلاً) [١].

«آيا نمى بينيد كسانى كه بهره اى از كتاب دارند بت پرستان را تصديق مى كنند و آنان را رستگارتر از مؤمنانِ يكتاپرست مى دانند».

٣ـ در اين نبرد، حفر خندق كمك مؤثرى براى جلوگيرى از هجوم دشمن نمود و جانبازى گروهى از جوانان «اوس و خزرج» كه شب و روز را در اطراف خندق به پاسدارى پرداخته و با پرتاب تير و سنگ از عبور و تجاوز قهرمانان شرك ممانعت مى كردند، به نمايش گذارده شد.

٤ـ سرانجام قهرمانى از عرب، به نام «عمرو بن عبدود» با چابكى خاصى از پهناى خندق پريد، وى قهرمان نامى عرب بود، ونعره هاى وحشت زاى او، رعب عجيبى در ارتش اسلام ايجادكرد در اين لحظات حسّاس بود كه پيامبر فرمود:«برز الإيمان كلُّهُ إِلى الشِّرْكِ كُلّهِ» [٢] ايمان و كفر رو در روى يكديگر قرار گرفتند و با كشته شدن اين قهرمان به وسيله قهرمان بزرگ اسلام على بن ابى طالب(عليه السلام) صفحه تاريخ ورق خورد و ترس از ارتش اسلام، به لشگر كفر منتقل گشت و سه نفر ديگرى كه از خندق براى مبارزه عبور كرده بودند، پا به فرار نهادند و كشته شدن قهرمان عرب

[١] سوره نساء، آيه ٥١.
[٢] تاريخ الخميس ١/٤٨٦ و ٤٨٧.