جالب توجه اينكه قرآن آياتى را كه پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم)در مسير مسجد الحرام تا مسجدالأقصى ديده، با لفظ «كبرى» توصيف نمى كند در حالى كه آياتى را كه پيامبر در ادامه آن سير مشاهده كرده، آيات كبرى معرفى مى كند واين خود گواه بر آن است كه ظرف اين آيات مختلف بوده است، آيات نخست در اين كره، وآيات دوم در جهان خارج از اين كره خاكى بوده است.

البته در اين آيات گواهى بر اين كه سير دوّم به دنبال سير نخست بوده واين دو سير، يك جا ودر يك زمان انجام گرفته اند، نيست وممكن است در دو زمان، وبه صورت جدا از هم انجام گرفته باشد ولى اگر معراج جسمانى وروحانى آن حضرت بيش از يك بار تحقّق نپذيرفته باشد، طبعاً بايد سير دوّم به دنبال سير نخست بوده ومجموعاً در يك شب انجام گرفته باشد.[١]

با توجه به اين توضيحات مى توان پرسشهاى پنجگانه را از خود آيات استخراج نمود وچنين گفت:

الف: مسافت اين سير آفاقى از مسجدالحرام تا مسجدالأقصى و از آنجا تا سدرة المنتهى كه جنة المأوى در نزديكى آن قرار دارد، بوده است.

ب: زمان اين سير به گواه لفظ «اسرى» كه در سير شبانه به كار مى رود، شب بوده ولى چه مقدار از شب را اشغال كرده است، آيات در باره آن ساكت است.

ج: معراج او در تمام مراحل جسمانى وروحانى بوده است؟ توضيح اينكه در

[١] در باره تعداد معراج پيامبر به سوى آسمان روايات مختلف است، در روايتى كه ابوبصير از امام صادق (عليه السلام) نقل مى كند، دوبار وارد شده است در حالى كه در برخى از روايات، بيشتر از آن. براى آگاهى از آن مى توان به بحارالأنوار، ج١٨، ص ٣٠٦ و سفينة البحار، ج٢، ص ١٧٤ ماده «عرج» مراجعه نمود. ولى معراج روحانى آن حضرت مسلّماً بيشتر بوده است و در اين مورد به وسائل الشيعه، ج٧، باب (تحريم صوم الوصال) ح٤ مراجعه بفرماييد.