منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١٧٨
باره كيفيت معراج رسول گرامى (صلى الله عليه وآله وسلم)چهار نظر وجود دارد:
١ـ معراج پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم) در تمام مراحل روحانى بوده است، يعنى روح به صورت تخليه از جسد، اين عوالم را طى كرده است.
٢ـ معراج پيامبر روحى بوده امّا نه به صورت تجرّد از بدن، بلكه به صورت رؤيا و برزخى بوده وتمام اين عوالم به صورت رؤيا سير شده است.
٣ـ سير پيامبر از مسجدالحرام تا مسجدالأقصى جسمانى وروحانى بوده واز آنجا به بالا به صورت روحانى بوده واين نظريه را ابن شهر آشوب برگزيده وبه علماى اماميه نسبت داده است.
٤ـ سير حضرت در تمام مراحل جسمانى وروحانى بود وهمه جا را باتن وروان، سير نموده است.
مشهور در ميان دانشمندان شيعه همين نظريه چهارم است وقرائن ذيل بر صحت آن گواهى مى دهد:
الف: متبادر از لفظ «عبد» در آيه، همان شخصيت خارجى است كه از تن وروان تركيب يافته است ودر قرآن مجيد، اين لفظ در هويت خارجى به كار رفته است مانند:
(أَرَأَيْتَ الَّذي يَنْهى* عَبْداً إِذا صَلّى) (علق/٩و١٠):«آيا ديدى كسى را كه نهى مى كرد، بنده اى را وقتى نماز گزارد».
(وَ أَنَّهُ لَمّا قامَ عَبْدُ اللّهِ يَدْعُوهُ) (جن/١٩):«و چون بنده خدا برخاست تا او را بخواند»وهمچنين است در آيات ديگر.
آرى در يك آيه، لفظ عبد در معناى وسيعى به كار رفته كه موجودات مجرّد از ماده وپيراسته از جسم را نيز دربر مى گيرد چنانكه مى فرمايد:(إِنْ كُلُّ مَنْ فِي السَّمواتِ وَ الأَرْضِ إِلاّ آتِى الرَّحْمنِ عَبْداً) (مريم/٩٣):«تمام كسانى كه در آسمان و زمين قرار دارند به صورت بنده نزد خدا حاضر مى شوند».