٣ـ آنان ساليان درازى در ساختن قلعه وخانه هاى درون آن رنج كشيده بودند، ولى با همان دستهاى سازنده، به جان خانه ها افتادند تا با ويران كردن، در وپنجره آن را همراه خود ببرند، ويا خانه سالم به دست مسلمانان نيفتد واز طرفى نيز مسلمانان قبل از صلح در صدد ويران كردن دژ بودند كه بر آنها دست يابند واين خود يك نوع درس عبرت است واينكه خود انسان به كمك دشمن خانه مسكونى خود را ويران كند چنانكه مى فرمايد:(يُحْرِبُونَ بُيُوتَهُمْ بِأَيْدِيهِمْ وَ أَيْدِي المُؤْمِنينَ فَاعْتَبِرُوا يا أُولِي الأَبْصارِ).

سرانجام بايد اين گروه كيفر ببينند تا براى ديگران نيز عبرت باشد، لكن به خاطر اعلام صلحى كه با پيامبر نمودند كيفر آنان در ترك وطن محدود گرديد وگرنه كيفر شديدترى به خاطر نقض پيمان در كمين آنان بود بالأخره ترك سرزمين آباد، وتن به جلاء وطن دادن خود نيز كيفر وگوشمالى محكمى بود چنانكه مى فرمايد:

(وَلَولا أَنْ كَتَبَ اللّهُ عَلَيْهِمُ الْجَلاءَ لَعَذَّبَهُمْ فِي الدُّنْيا وَ لَهُمْ فِي الآخِرَةِ عَذابُ النّارِ).[١]

«اگر خدا بر آنان ترك وطن را مقدّر نكرده بود آنان را در اين دنيا (به وسيله خود افراد با ايمان) كيفر مى داد وبراى آنها در سراى ديگر عذاب جهنّم است».

در آيه بعد علّت كيفر را يادآور مى شود وآن همان خصومت با پيامبر خدا (صلى الله عليه وآله وسلم)وتصميم بر قتل و ترور او بود درحالى كه پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم)، مهمان آنان به شمار مى رفت چنان كه مى فرمايد:

(ذلِكَ بِأَنَّهُمْ شاقُّوا اللّهَ وَ رَسُولَهُ وَ مَنْ يُشاقِّ اللّهَ فَإِنَّ اللّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ).[٢]

(«اخراج آنان از مدينه) براى اين است كه با خدا وپيامبر او از در خصومت

[١] سوره حشر، آيه ٣.
[٢] سوره حشر، آيه ٤.