نبرد «احد» پس از غزوه «بدر» دوّمين جنگ دفاعى مسلمانان است كه در دامنه كوه «اُحد» رخ داد، و قرآن نكات هر دو نبرد را يادآور مى شود و تاريخ اسلام نيز علل و نتايج آن را شرح داده است. اگر در نبرد نخست مسلمانان پيروز شدند و در نبرد «احد» شكست خوردند يكى از علل پيروزى در «بدر» اين بود كه رزمندگان اسلام همگى يك دست بودند، و منافقى در ميان آنان نبود، واگر هم بود، نقشى نداشت در حالى كه در نبرد «احد» منافقان و ستون پنجم دشمن، در جبهه و پشت جبهه، كارشكنيهايى انجام مى دادند، و ما نقش منافقان را در جنگ «احد» در محل خود از اين كتاب (جلد چهارم) صفحات ٤٢ـ ٦٣ مشروحاً بيان كرده ايم و براى رعايت اختصار، از بازگويى مجدد آنها در اين جا خوددارى مى نماييم فقط به ديگر خصوصيات اين دفاع مقدّس از نظر قرآن مى پردازيم.

نقشه قريش براى پيروزى

شكست سنگينى كه در نبرد «بدر»بر دشمن مشرك (قريش) وارد شد و گروهى از سران آنها به خاك مذلّت افتادند، سبب شد كه جامعه قريش در سال بعد به فكر انتقام گيرى از «مسلمانان» باشند و براى تحريك مردم هر نوع گريه و زارى بر كشتگان بدر ممنوع گرديد، تا خشم مردم را بر ضدّ مسلمانان بر انگيزند، و تاكتيك آنان براى كسب پيروزى در اين رويارويى امور ياد شده در زير بود:

١ـ گرد آورى امكانات مالى

هيچ دفاعى و تهاجمى بى نياز از هزينه نيست، از آنجا كه كشته شدگان جنگ بدر، قربانى نجات كاروان بازرگانى قريش شدند، فرزندان «اميه» و «ابى جهل» و افرادى ديگر، كه پدران خود را در اين نبرد از دست داده بودند، از ابوسفيان خواستند كه هزينه جنگ را از سود كاروان بازرگانى، كه پدران آنها قربانى نجات آنها