به خاطر شرايط مختلف وگوناگونى كه بر اين دو محيط حكومت مى كرد، گروهى بر آن شدند كه آيات مكى ومدنى را از طريق آهنگ مضمون، از هم جدا سازند، وبه جاى مراجعه به روايت تابعان وصحابه، در مضمون آيه دقّت نمايند و از شيوه تطابق مضمون با يكى از دو محيط، مكى ومدنى بودن آن را تعيين كنند از اين جهت، آيات مربوط به مبارزه با شرك وبت پرستى مكى خواهد بود وآيات مربوط به جهاد وقتال ودفاع از سرزمين اسلامى، وآيات بيانگر وظايف واحكام عملى، مدنى مى باشد واگر اين شيوه صد در صد يك مقياس كلى وضابطه عمومى نباشد مى تواند در غالب موارد راهگشا باشد.

ويژگيهاى آيات مدنى

از آنجا كه موضوع سخن ما را زندگى پيامبر در مدينه تشكيل مى دهد، و از كاوش درباره زندگى وى قبل از بعثت، وپس از آن تا هجرت، فارغ شديم شايسته است به ويژگيهاى آيات مدنى به گونه ديگر نيز اشاره كنيم; زيرا ما در اين بخش، خلاصه حوادث زندگى او را از آيات مدنى استخراج خواهيم نمود، چه بهتر كه ويژگيهاى دهگانه آيات مدنى را نيز به گونه اى يادآور شويم:

الف: آيات مدنى از نظر شمارش، يك سوم آيات قرآن و از نظر سوره، يك چهارم آن، و از نظر «حجم» (به خاطر طولانى بودن آيات مدنى) بيش از يك سوم قرآن است.

ب: آيات مدنى به خاطر طولانى بودن، آهنگ خاصى دارد وبسان غالب آيات مكّى همراه با سجع(درخور قرآن) نيست.

ج: در آيات مدنى، تشريح مسائل مربوط به قصص گذشتگان وتوصيف بهشت ودوزخ ومناظر رستاخيز به اشاره ونويد وبيم اكتفا شده ودر اين مورد، مشروحاً سخن گفته نشده است، در حالى كه در آيات مكى موضوعات ياد شده به طور