مقصود از مجادله در نيمه راه(يُجادِلُونَكَ في الحَقِّ) يا كراهت از نبرد (كَأَنَّما يُساقُونَ إِلَى الْمَوتِ) مى تواند همان گفتگوهايى باشد كه در سرزمين «ذفران» در شوراى نظامى رخ داد، همچنانكه مى تواند بر موارد وسيعترى ناظر باشد.

اگر با مراجعه به تاريخ[١]، گروه مخالف شناسايى شوند، مقام وموقعيت آنان از نظر قرآن با توجه به مضمون اين دو آيه كاملاً روشن مى گردد.

رويارويى با يكى از دو گروه

هنگامى كه پيامبر گرامى (صلى الله عليه وآله وسلم) فرمان حركت صادر كرد، فرمود:

«احدى الطائفتين لكم إمّا العير وإمّا النفير = شما در اين مسير با يكى از دو گروه روبرو مى شويد يا با كاروان«عير» ويا با لشگر (نفير)».

در اين موقع گروهى علاقمند بودند كه با كاروان بازرگانى قريش روبرو شوند زيرا گذشته بر اينكه از نظر نيروى رزمى بسيار ناتوان بودند، در اين رودر رويى، غنايم فراوانى نصيب ارتش اسلام مى شد امّا يك چنين انديشه از آن همگان نبود، بلكه گروه خاصى چنين آرزويى داشتند و آنان نيز از آثار سازنده نبرد «بدر» كه جاى پاى مسلمانان را در سرزمين مدينه محكم و استوار مى ساخت، ناآگاه بودند.

قرآن از طرز تفكر چنين گروهى خبر مى دهد وياد آور مى شود كه آنان خواهان دنيا و خداخواهان برپايى حق، وقطع ريشه كافران است وهدف اين گروه در تلاقى با كاروان بازرگانى تحقّق مى پذيرد در حالى كه نتيجه دوّم در گرو مصاف با گروه مسلح و از پاى در آوردن آنان مى باشد چنانكه مى فرمايد:

(وَإِذْ يََعِدُكُمُ اللّهُ إِحْدَى الطّائِفَتَيْنِ أَنَّها لَكُمْ وَ تَوَدُّونَ أَنَّ غَيْرَ ذاتِ الشَّوْكَةِ تَكُونُ لَكُمْ وَ يُرِيدُ اللّهُ أنْ يُحِقَّ الْحَقَّ بِكَلِماتِهِ وَ يَقْطَعَ دابِرَ الْكافِرينَ).[٢]

[١] به مغازى واقدى، ج١، ص ٢٤٨ و سيره حلبى، ج٢، ص ١٦٠مراجعه فرماييد.
[٢] سوره انفال، آيه ٧.