٥ـ ( ثُمَّ صَرَفكُمْ عَنْهُمْ) اشاره به غفلت آنان از دشمن است واگر انصراف از دشمن را به خدا نسبت مى دهد، به خاطر اين است كه آنچه در جهان رخ مى دهد، خارج از قلمرو اراده خدا نيست ولى در عين حال مقدمات انصراف را خود آنان پديد آوردند كه اين دو نوع نسبت در قرآن زياد وارد شده است.

مانند: (فَلَمّا زاغُوا أَزاغَ اللّهُ قُلُوبَهُمْ):« وقتى از حق منحرف شدند خدا قلوب آنان را منحرف ساخت». [١]

(ثُمَّ انْصَرَفُوا صَرَفَ اللّهُ قُلوبَهُمْ) [٢]: «وقتى از حق روى گردان شدند خدا دلهاى آنان را از حقّ بر گردايند»

٦ـ ( لِيَبْتَلِيَكُمْ) ميدان نبرد، در حالى كه ميدان نبرد است ميدان آزمايش است افراد مخلص از افراد مادى بازشناخته مى شوند.

٧ـ ( وَ لَقَدْ عَفا عَنْكُمْوَ اللّهُ ذُو فَضْل عَلَى الْمُؤْمِنينَ) اين قسمت از آيه از لطف و آمرزش گسترده خدا حكايت مى كند كه شامل حال اين نوع افراد بى انضباط گرديد، در حالى كه اين گروه مستحق آن بودند كه در دادگاه الهى محاكمه شوند، ولى به عللى عفو وبخشش بر خشم و غضب خدا سبقت گرفت و اين گروه مورد عفو قرار گرفتند.

شفتگى در ارتش اسلام

هجوم گردان چهارصد نفرى دشمن به سركردگى «خالد بن وليد»، بر گروهى كه سلاح خود را به كنار نهاده، و مشغول گردآورى غنايم به جامانده از دشمن در ميدان نبرد بودند آشفتگى عجيبى در ميان ارتش اسلام پديد آورد، در نتيجه نظام از

[١] سوره صف، آيه ٥.
[٢] سوره توبه، آيه ١٢٧.