به خاطر همين نكته در جمله شرطيه (وَ لَوْ أَريكَهُمْ)پيامبر را مورد خطاب قرار مى دهد و در جمله جزائيه (لفشلتم ولتنازعتم) خطاب را متوجه مسلمانان مى سازد، تا روشن شود كه كم نشان دادن دشمن در خواب پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم) به منظور جلوگيرى از سستى و اختلاف مسلمانان بود، و هيچ ارتباطى به پيامبر نداشت.

٢ـ در نخستين برخورد هر دو گروه را به يكديگر كمتر نشان داد

امداد غيبى دوّم اين بود كه در نخستين برخورد ورويارويى، افراد مشرك را كمتر از آنچه بودند، نشان مسلمانان داد، نه تنها آنان را كمتر نشان داد، حتى تعداد مسلمانان را نيز كمتر از آنچه بودند، به دشمن نشان داد، تا آنجا كه ابوجهل گفت:«إنّما أصحاب محمّد أكلة جزور = ياران محمّد به اندازه يك خوراك شترند».[١]

نكته هر دو تقليل روشن است: كافران راكمتر نشان داد، تا در مسلمانان ايجاد رعب ووحشت نكند، مسلمانان را براى مشركان كمتر نشان داد تا جنگ با آنان را جدّى نگيرند، وبر آمادگى خود نيفزايند، و از اقدام به نبردى كه سرانجام آن شكست آنها بود منصرف نشوند، و در آيه اى به اين دو تقليل، در نخستين تلاقى در ميدان نبرد در جمله هاى ياد شده در زير اشاره مى كند ومى فرمايد:

(وَ إِذْيُريكُمُوهُم إِذَا الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكمِ قَليلاً): «آنها را در نخستين برخورد براى شما كم نشان داد».

(وَيُقَلِلُكُم في أعْيُنِهِمْ): آنگاه كه شما هارا در نخستين برخورد در ديدگان آنها كم نشان مى داد چرا (لِيَقْضِيَ اللّهُ اَمْراً كانَ مَفْعولاً)براى اين بود كه مشيت الهى بر اين تعلّق گرفته بود كه اين نبرد تحقّق پذيرد، كافران منكوب شوند، و راه طبيعى تحقّق آن، اين بود كه تعداد افراد طرفين براى هم پوشيده شوند، و در غير اين

[١] سوره انفال، آيه ٤٤.