انجام مى دادند، فقط از قريش، دو نفر به نامهاى: «ورقة بن نوفل» و«عثمان بن حويرث» پيش از ظهور اسلام به مسيحيت گرويدند ولى در مقابل «متهودى» (عرب يهودى گرا) ميان آنان وجود نداشت وپس از اسلام، «عبيد اللّه بن جحش» نخست، اسلام آورد و از ترس شكنجه قريش بسان ديگر مسلمانان رهسپار حبشه گرديد ودر آنجا، به مسيحيت گرويد ودرگذشت، واكثريت قريش را مشركان بت پرست وافراد كمى از آنان را «احناف» كه پيرو آيين ابراهيم بودند تشكيل مى داد.[١]

آيات مربوط به جدال با اهل كتاب در سوره هاى مدنى وارد شده، آنهم در سوره هاى «طوال » مانند بقره وآل عمران وغيره. وتا طوائف سه گانه يهود در مدينه بودند، جنگ سرد ميان مسلمانان ويهود به صورت جدال ادامه داشت، روزى كه ريشه كن شدند، جدال اهل كتاب به خاموشى گراييد و كم وبيش با نصارا،و مسيحيان «نجران» وجود داشت.

محور جدال با مشركان را مسائل مربوط به توحيد ونظائر آن مانند معاد تشكيل مى داد در حالى كه محور جدال با اهل كتاب راعلاوه بر توحيد، علائم نبوت پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) در عهدين وكارهاى ناشايست احبار ورهبان، تشكيل مى دهد.

موضوع بحث ما در اين مقالات، «حوار» ويا «جدال» در قرآن نيست زيرا اين خود موضوع جداگانه اى است كه ما فعلاً با آن كارى نداريم، بلكه محور سخن ما جدالهايى است كه پيامبر به دستور قرآن با برخى از يهودانِ يثرب ومسيحيان «نجران» انجام داده وتاريخ قطعى هر يك از اين «جدالها» هرچند روشن نيست امّا اجمالاً مى توان گفت كه غالب آنها پيش از جنگ بدر وبرخى پس از آن، انجام گرفته است وبا ريشه كن شدن يهودان مدينه در جنگ احزاب، غالب اين گفتگوها پايان پذيرفت و از اين طريق مسلمانان در احتجاج با مخالفان روش نويى را درپيش گرفتند.

[١] سيره ابن هشام، ج١، ص ٢٢٢ـ ٢٢٤.