به مدينه، مردم شهر وحومه آن، گروه گروه به اسلام گرويده وموج فزاينده اى از اسلام، سرزمينهاى اطراف مدينه را فرا گرفت، وبه پيامبر قدرت بخشيد كه از دفاع وجهاد سخن بگويد، از اين جهت تمام آيات مربوط به «جهاد» در مدينه فرود آمده است.

٣ـ اكثريت مردم عربستان را گروه بت پرست تشكيل مى داد، ولى در عين حال اقليت قابل ملاحظه اى از اهل كتاب در مدينه وحومه آن مى زيستند، مركز يهودان در شبه جزيره، «مدينه» و«خيبر» بود، ومسيحيان در نوار مرزى حجاز ويمن در نقطه اى به نام «نجران» متمركز بودند وبه خاطر آشنايى اين دو گروه با كتابهاى آسمانى، ميان آنان وپيامبر مناظرات گسترده اى رخ داد كه قسمت مهم وقت پيامبر گرامى (صلى الله عليه وآله وسلم) را گرفت ودر اين مورد آياتى نيز فرود آمده است.

٤ـ نفاق ودورويى از خصايص محيطى است كه قدرتى بر آن سايه افكند، وگروه مخالف به خاطر ترس از آن، به ظاهر ابراز ايمان وهمكارى نمايند، ولى در درون با آن هماهنگ نباشند يك چنين خصيصه در مكه تحقّق پذير نبود، زيرا در آنجا جريان كاملاً معكوس بود، ومسلمانان اقليت ومشركان اكثريت راتشكيل مى دادند در حالى كه در مدينه، قدرت، قدرت اسلام بود، و افراد مخالف كاملاً در اقليت بودند، و اين گروه در لجن بت پرستى فرو رفته، ولى به عللى تظاهر به اسلام مى كردند، از اين جهت بخش مهمى از زندگى ده ساله پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم)را در مدينه، حادثه آفرينيهاى منافقان تشكيل مى دهد، و اگر مجموع آيات مربوط به منافقان را در يك جا گرد آوريم شايد از دو جزء قرآن تجاوز كند.

٥ـ دعوت سران قبايل وشخصيتهاى جهان وپادشاهان از لوازم تشكيل دولت اسلامى در مدينه است.از اين جهت پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم) در مدينه نامه هايى به اطراف واكناف جهان فرستاد، وسران وشخصيتها را به آيين توحيد دعوت نمود، ودر هر زمان تحت شرايطى با سران قبايل قراردادهايى امضا كرد و حضور خود را در شبه جزيره بلكه در سطح جهان اعلام نمود، در حالى كه شرايط در مكه، اجازه چنين تحركات