زندگى پيامبر گرامى (صلى الله عليه وآله وسلم) از ولادت تا بعثت و از بعثت تا هجرت همگى از نظر قرآن، نگارش يافت. اكنون وقت آن رسيده است كه زندگى ده ساله او را در مدينه تا آنجا كه قرآن يادآور آن است بنگاريم و در اين مورد، تا ضرورت ايجاب نكند از آيات قرآنى كنار نرفته وآنچه را كه قرآن يادآور شده است به نوعى شرح وبسط دهيم.

تفاوت دو محيط

شرايط زندگى در مدينه كاملاً بامكّه متفاوت بود، واين تفاوت ودوگانگى را مى توان به اين كيفيت بيان كرد:

١ـ پيامبر در مكه با مشركان رودررو بود، وروى سخن او با كسانى بود كه از پرستش خدا روى برتافته وبتان را مى پرستيدند وبر پرسش آنها اصرار مىورزيدند، از اين جهت غالباً آيات مربوط به الهيات ومعارف در مكه نازل شده است، در حالى كه اطراف او را در مدينه جوانان مسلمان پرشور انصار گرفته، وسايه به سايه او حركت مى كردند ومنتظر دستورها ووظايف الهى بودند، از اين جهت غالب آيات مربوط به دستورات حيات بخش در مدينه فرود آمده است.

٢ـ در مكه گروه انگشت شمارى به وى گرويده،وافراد مؤمن، پيوسته تحت فشار مشركان بودند، وگاهى درجه فشار به اندازه اى بود كه آنان را به ترك ديار مجبور مى نمود، وزندگى در «حبشه» را بر زندگى در ميان اقوام خويش ترجيح مى دادند، در چنين محيط پر از اختناق وفشار، با كمى يار وياور، سخن از دفاع وقتال وجهاد، مفهومى نداشت، در حالى كه شرايط در مدينه، درست برعكس بود، پس از ورود