خوارج معراج را از اصل انكار مى كنند، جهميّه مى گويد: معراج او روحانى بوده آن هم به صورت رؤيا. اماميه وزيديه ومعتزله مى گويند معراج او فقط تا مسجد الأقصى جسمانى وروحانى بوده است، در حالى كه گروه چهارم مى گويند همگى جسمانى وروحانى بوده است و او با تن وروان از «مسجد اقصى» به جهان بالا رفته است.[١]

شگفت از ابن شهر آشوب است كه چگونه در كيفيت معراج چنين تفصيلى را به اماميه نسبت داده، در حالى كه مشهور ميان آنان اين است كه همه مسير يكنواخت بوده است.

د: هدف از اين سير، مشاهده عوالم هستى ونشانه هاى عظمت او بوده است، و اين هدف در خود آيات ياد شده بيان شده است چنانكه مى فرمايد:

(لِنُرِيَهُ مِنْ آياتِنا) (اسراء/١) وباز مى فرمايد:(لَقَدْ رَآى مِنْ آياتِ رَبِّهِ الْكُبْرى) (نجم/١٨).

ودر احاديث اسلامى اين هدف به نوعى تشريح شده است چنانكه امام صادق(عليه السلام) در پاسخ سؤال از علّت معراج مى فرمايد:

«إِنَّ اللّهَ لا يُوصَفُ بِمَكان وَ لا يَجْري عَلَيْهِ زَمانٌ، وَ لكِنَّهُ عَزَّ وجَلَّ أَرادَ أَنْ يُشَرِّفَ بِهِ مَلائِكَتَهُ وَ سُكّانَ سَماواتِهِ وَ يُكرّمَهُم بِمُشاهِدَتِهِ وَ يُريهُ مِنْ عَجائِبِ عَظَمَتِهِ ما يُخْبِرُ بَعْدَ هُبُوطِهِ».[٢]

«خداوند هرگز مكانى ندارد وزمان بر او حاكم نيست(پيراسته از مكان وزمان است) خداوند خواست فرشتگان وساكنان آسمانها را با ورود او به آسمان عزيز گرداند وبه آنان احترام گذارد، و از شگفتيهاى عظمتش نشان او بدهد تا پس از بازگشت به زمين مردم را از آن آگاه سازد».

[١] مناقب، ج١، ص ١٣٥.
[٢] تفسير برهان، ج٢، ص ٤٠٠.