تنها منافع مادى زراندوزان نيست كه طرح مصلحان بشر دوست را تهديد مى كند و سدّ راه مى گردد، بلكه عوامل روحى ديگرى مانند علاقه به قدرت وشيفتگى به مقام، طرح مصلحان را به مخاطره مى اندازد و بزرگترين مانع را در مقابل افكار مناديان اصلاح پديد مى آورد.

بالاتر از همه، تعصب به راه وروش نياكان و ديرينگان است كه تمام قدرت هاى پراكنده را زير دفاع از ملّيت و قوميت گرد مى آورد و توده هاى ناآگاه را بر برنامه اصلاح طلب مى شوراند.

دعوت پيامبر گرامى (صلى الله عليه وآله وسلم) در ميان گروهى آغاز شد كه از نظر فرهنگى وآگاهى از مصالح ومفاسد در پست ترين وضع قرار داشتند.

از طرف ديگر فراعنه مكّه مانند بوجهلها وبوسفيانها وبولهبها به مقام و منصب، دل بسته وسيادت خود را در تز مصلح نوخواسته در حال تزلزل و نابودى مى ديدند.

ضمناً تعصب به روش نياكان به حدّ اعلى رسيده بود وعرب جاهلى حاضر نبود كه گامى از آن عقب تر نهد.

طبيعى است دعوت در چنين محيطى بدون واكنش منفى شديد نخواهد بود وهر سه عامل (انحطاط فرهنگى و فزونى ناآگاهى از مصالح و مفاسد، علاقه به مقام ومنصب وتعصّب در روش نياكان) حركت چرخ اصلاح را كند واحياناً متوقّف مى سازد.

دعوت آسمانى پيامبر گراميصلَّى اللّه عليه و آله و سلَّم در چنين شرايط سخت وحساسى آغاز گرديد ولذا جز يك اقليت ناچيزى، اكثريت قريش وقبائل وابسته به آن، به مخالفت برخاسته ودر هر زمان مطابق شرايط ويژه آن، برنامه اى پياده كرده ومخالفت ورزيدند.