تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٩٦
«نَخِرَة» «صفت مشبهه» است از ماده «نخر» (بر وزن نخل و همچنين بر وزن شجر) در اصل به معنى درخت پوسيده و تو خالى است، كه وقتى باد بر آن مىوزد صدا مىكند، و لذا به صدائى كه در بينى مىپيچد «نخير» مىگويند، سپس اين كلمه در مورد هر موجود پوسيده و متلاشى شده به كار رفته است.
***
منكران معاد، به اين هم قناعت نمىكنند، بلكه به استهزاى «معاد» برخاسته و به عنوان مسخره «مىگويند: اگر قيامتى در كار باشد بازگشتى است زيانبار و وضع و حال ما در آن روز سخت و دردناك خواهد بود»! «قالُوا تِلْكَ إِذاً كَرَّةٌ خاسِرَةٌ».
احتمال ديگرى كه در تفسير اين آيه است اين كه: آنها از روى جد و نه از روى استهزاء، اين سخن را مىگويند، و مقصودشان اين است كه اگر بازگشتى در كار باشد يك بازگشت تكرارى، بيهوده، بلكه زيانبار است، اگر زندگى خوب است چه بهتر كه خداوند همين را ادامه دهد، و اگر بد است باز گشت براى چيست؟
جمله «أَ إِنَّا لَمَرْدُودُونَ فِي الْحافِرَةِ» با توجه به اين كه: «حافِرَة» به معنى چاله و گودال است نيز مىتواند قرينهاى براى اين تفسير باشد، ولى آنچه در ميان مفسران معروف است همان تفسير اول است.
قابل توجه اين كه: در آيات گذشته تعبير به «يَقُولُون» آمده بود كه نشانه استمرار و تكرار آن سخن از سوى آنها است، ولى تعبير به: قالُوا: «گفتند» در آيه مورد بحث، دليل بر اين است كه اين سخن را هميشه تكرار نمىكردند، تنها گاهى از آنها سر زده است، و اين است نكته تفاوت اين تعبير.
***
در پايان اين آيات، بار ديگر به مسأله قيام قيامت و بر پا شدن رستاخيز باز