تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٨٨
محشر مىشوند، و احتمالًا فرشتگان هر آسمان در يك صف حضور مىيابند و گرداگرد اهل محشر را مىگيرند.
***
پس از آن، مىافزايد: «و در آن روز جهنم را حاضر كنند و در آن روز انسان متذكر مىشود، اما چه فايده كه اين تذكر براى او سودى ندارد» «وَ جِيءَ يَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ يَتَذَكَّرُ الْانْسانُ وَ أَنَّى لَهُ الذِّكْرى».
از اين تعبير استفاده مىشود: جهنم قابل حركت دادن است، و آن را به مجرمان نزديك مىكنند!، همان گونه كه در مورد بهشت نيز در آيه ٩٠ سوره «شعراء» مىخوانيم: وَ أُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِيْنَ: «بهشت را به پرهيزكاران نزديك مىسازند»!
گر چه، بعضى ميل دارند اينها را بر معنى مجازى حمل كنند و كنايه از ظهور بهشت و جهنم در برابر ديدگان نيكوكاران و بدكاران بگيرند، ولى دليلى بر اين خلاف ظاهر در دست نيست، بلكه بهتر است آن را به ظاهر خود رها سازيم؛ چرا كه حقايق عالم قيامت دقيقاً بر ما روشن نيست و شرايط حاكم بر آنجا با اينجا تفاوت بسيار دارد، و هيچ مانعى ندارد كه در آن روز بهشت و دوزخ تغيير مكان دهند.
در حديثى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم: وقتى آيه فوق (وَ جِيءَ يَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ) نازل شد، رنگ چهره مباركش دگرگون گشت، اين حالت بر اصحاب گران آمد، بعضى به سراغ على عليه السلام رفتند و ماجرا را بيان كردند، على عليه السلام آمد ميان دو شانه پيامبر صلى الله عليه و آله را بوسيده عرض كرد: «اى رسول خدا! پدرم و مادرم به فدايت باد، چه حادثهاى روى داده؟
فرمود: جبرئيل اين آيه را بر من تلاوت كرد.
على عليه السلام مىگويد: عرض كردم: چگونه جهنم را مىآورند؟