رستاخيز» مى‌باشد. «١»
آيه مورد بحث مى‌گويد: در آن روز فوج فوج وارد محشر مى‌شويد، در حالى كه آيه ٩٥ «مريم» مى‌گويد: «و همگى روز رستاخيز تك و تنها نزد او حاضر مى‌شوند» (وَ كُلُّهُمْ آتِيهِ يَوْمَ الْقِيامَةِ فَرْداً) و آيه ٧١ «اسراء» مى‌گويد: «هر گروهى را با پيشوايشان مى‌خوانيم» (يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ).
جمع ميان اين آيات، چنين است كه: فوج فوج بودن مردم منافاتى با اين ندارد كه هر فوج با رهبرش وارد محشر شود، و اما فرد بودن آنها به خاطر اين است كه: قيامت مواقف متعددى دارد، ممكن است در مواقف نخستين، مردم گروه گروه با رهبران هدايت و ضلال وارد محشر شوند، اما به هنگام قرار گرفتن در پاى محكمه عدل الهى فرد، فرد باشند، و به تعبير قرآن در آيه ٢١ سوره «ق» هر كدام با يك نفر مأمور و يك گواه در آنجا حاضر مى‌گردند: «وَ جاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَ شَهِيدٌ».
اين احتمال نيز، وجود دارد كه منظور از فرد بودن، جدا شدن از دوستان، حاميان و يار و ياور باشد؛ چرا كه انسان در آنجا خودش هست و عملش.
***
و به دنبال آن مى‌افزايد: «آسمان گشوده مى‌شود، و به صورت درهاى متعددى در مى‌آيد» «وَ فُتِحَتِ السَّماءُ فَكانَتْ أَبْواباً».
منظور از اين «درها» چيست؟ و گشوده شدن چه مفهومى دارد؟