به هر حال، اين آيه از آياتى است كه نشان مى‌دهد: خداوند انسان را آزاد و مختار آفريده، و تصميم نهائى براى پيمودن راه حق و باطل با خود او است.
تعبير به «يَسْتَقِيم» تعبير جالبى است كه نشان مى‌دهد راه اصلى كه در پيش روى انسان قرار دارد، راه مستقيم هدايت و سعادت است، و بقيه راه‌ها همه انحرافى است، تمامى نيروهاى درون و برون انسان همه بسيج شده‌اند كه او را در اين راه مستقيم به حركت در آورند، و اگر افراط و تفريطها، وسوسه‌هاى شيطانى، و تبليغات گمراه كننده در كار نباشد، انسان با نداى فطرت در همين مسير مستقيم گام مى‌نهد، مى‌دانيم خط مستقيم هميشه نزديك‌ترين راه به مقصد است.
***
اما از آنجا كه تعبير به مشيت و اراده انسان ممكن است اين توهم را ايجاد كند كه: انسان چنان آزاد است كه هيچ نيازى در پيمودن اين راه به خداوند و توفيق الهى ندارد، در آيه بعد كه آخرين آيه اين سوره است به بيان نفوذ مشيت پروردگار پرداخته مى‌فرمايد: «شما اراده نمى‌كنيد مگر اين كه خداوندى كه پروردگار جهانيان است بخواهد» «وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ».
در حقيقت، مجموع اين دو آيه، همان مسأله دقيق و ظريف «امر بين الامرين» را بيان مى‌كند:
از يكسو، مى‌گويد: تصميم‌گيرى به دست شما است.
از سوى ديگر، مى‌گويد: تا خدا نخواهد شما نمى‌توانيد تصميم بگيريد، يعنى اگر شما مختار و آزاد آفريده شده‌ايد اين اختيار و آزادى نيز از ناحيه خدا است، او خواسته است كه شما چنين باشيد.
انسان در اعمال خود، نه مجبور است، و نه صد در صد آزاد، نه طريقه