«معاد» و ايمان به دادگاه بزرگ «رستاخيز» امكان‌پذير نيست، اين موضوع نيز دوشادوش مسأله نفى شرك و بت‌پرستى در آيات قرآن، نازل مى‌گشت.
بعد كه جاده براى «تشكيل حكومت اسلامى» از سوى پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله صاف شد، قوانين اجتماعى، سياسى و اقتصادى اسلام، يكى بعد از ديگرى نازل گرديد.
در طول «تكوين» و «رشد» اسلام در عصر پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله، جنگ‌هاى متعددى بر مسلمانان تحميل شد، و در هر مرحله به تناسب همان مرحله، دستورات، هشدارها، تحليل‌ها و نتيجه‌گيرى‌ها نازل مى‌گشت، و انقلاب اسلامى طبق برنامه پيش مى‌رفت.
بنابراين، كاملًا طبيعى است كه آيات يك سوره پيرامون يك موضوع معين سخن نگويد، و مسائل مربوط به يك موضوع در كل اين كتاب بزرگ آسمانى پخش باشد.
***
اكنون با ذكر يك مثال، مى‌توان مسأله را روشن‌تر ساخت، و موضع تفسير موضوعى را تعيين نمود.
ما اگر بخواهيم درباره مثلًا «جهاد» كه يكى از موضوعات مهم اسلامى است، بحث و بررسى كنيم، و اهداف جهاد، اقسام جهاد، شرايط جهاد، آداب پيكار با دشمن، شرائط صلح، احكام اسيران، چگونگى غرامت‌ها و غنائم جنگى، همچنين جهاد با نفس و صفات زشت درونى مطالعه كنيم، هرگز نمى‌توانيم كل آيات مربوط به اين موضوعات را در يك سوره قرآن به طور مجموعى پيدا كنيم، بلكه اين آيات در سر تا سر قرآن مجيد پراكنده است.
بنابراين، براى بحث پيرامون موضوع «جهاد در ابعاد مختلف»، بايد سر تا