عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ: «تو هرگز بر بندگان من تسلط نخواهى يافت مگر گمراهانى كه از تو پيروى مى‌كنند». «١»
***
نكته‌ها:
١- مقام «رَبّ» چيست؟
قابل توجه اين كه: در آيات مورد بحث، مى‌فرمايد: «كسى كه از مقام پروردگارش بترسد» نمى‌فرمايد: «كسى كه از پروردگارش بترسد» در اين كه منظور از «مقام» چيست؟
در اينجا تفسيرهاى متعددى است:
١- نخست اين كه: منظور «مواقف قيامت» است، كه انسان در اين مقامات در پيشگاه خداوند براى حساب متوقف مى‌شود (بنابراين تفسير، «مَقامَ رَبِّهِ» به معنى «مَقامُهُ عِنْدَ رَبِّهِ» يعنى ايستادن انسان در پيشگاه خدا است).
٢- منظور، «علم خداوند و مقام مراقبت او» نسبت به همه انسان‌ها است، همانطور كه در آيه ٣٣ «رعد» آمده است: أَ فَمَنْ هُوَ قائِمٌ عَلى‌ كُلِّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ: «آيا كسى كه بالاى سر همه ايستاده و مراقب اعمال همگان است همچون كسى است كه اين وصف را ندارد»؟!
شاهد ديگرى براى اين تفسير، حديثى است كه از امام صادق عليه السلام نقل شده كه فرمود: مَنْ عَلِمَ أَنَّ اللَّهَ يَراهُ، وَ يَسْمَعُ ما يَقُولُ، وَ يَعْلَمُ ما يَعْمَلُهُ مِنْ خَيْرٍ أَوْ شَرٍّ فَيَحْجُزُهُ ذلِكَ عَنِ الْقَبِيحِ مِنَ الْا عْمالِ فَذلِكَ الَّذِي خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى‌:
«كسى كه مى‌داند خدا او را مى‌بيند و آنچه را مى‌گويد، مى‌شنود و از آنچه از