«منّت» (واژه «منون» به معنى مرگ نيز از همين ماده است) و ممكن است همه اين معانى در اينجا جمع باشد؛ زيرا نعمت‌هاى آخرت بر عكس نعمت‌هاى دنيا كه ناپايدار و هم نقصان‌پذير، و غالباً آميخته با عوارض نامطلوب، و يا منت اين و آن است، هيچ گونه منت، نقصان، فناء و عوارض نامطلوب در آن راه ندارد، جاودانى است، نقصان‌ناپذير است، خالى از هرگونه ناملايمات و هرگونه منت است.
آيا اين «استثناء متصل» است يا «منقطع»، در ميان مفسران بحث است:
بعضى احتمال داده‌اند: منقطع باشد، يعنى شرح حال كفار را كه در آيات قبل بود رها كرده و به سراغ پاداش جاويدان مؤمنان مى‌رود.
ولى، مناسب‌تر اين است كه: استثناء متصل باشد، و هدف اين است كه راه بازگشت را به روى كفار بگشايد، و بفرمايد: اين عذاب اليم از كسانى كه توبه كنند و ايمان آورند و اعمال صالح انجام دهند قطعاً برداشته مى‌شود، و پاداش دائم و نقصان‌ناپذير به آنها مى‌دهد.
***
نكته:
مرحوم «طبرسى» در «مجمع البيان» از آيات اخير اين سوره، اوّلًا، اصل اختيار و آزادى اراده را استفاده مى‌كند؛ چرا كه ملامت بر ترك سجده، و ترك ايمان، در مورد افراد مجبور، از خداوند حكيم قبيح است، و اين كه مى‌فرمايد:
«فَما لَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ* وَ إِذا قُرِئَ عَلَيْهِمُ الْقُرْآنُ لايَسْجُدُونَ» دليل روشنى است بر مسأله اختيار.
و ثانياً، ملامت بر ترك سجده دليل بر اين است كه كفار همان گونه كه مكلف به اصول دين هستند، مكلف به فروع نيز مى‌باشند (اين سخن بنابراين