تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٤٨
بِمُصَيْطِرٍ».
آرى، آفرينش آسمان، زمين، كوهها و حيوانات نشان مىدهد: اين عالم بىحساب نيست، و آفرينش انسان نيز هدفى داشته، اكنون كه چنين است آنها را با تذكرات خويش به اهداف خلقت و آفرينش آشنا ساز، و راه قرب خدا را به آنها نشان ده، و در مسير تكامل، رهبر و راهنمايشان باش.
البته، راه كمال در صورتى پيموده مىشود كه با ميل، اراده و اختيار همراه باشد، و گرنه تكامل اجبارى سخنى بىمفهوم است، تو هرگز نمىتوانى آنها را مجبور سازى، و اگر هم مىتوانستى فايدهاى نداشت.
بعضى، تصور كردهاند: اين دستور قبل از نزول فرمان «جهاد» بوده، و با نزول حكم جهاد نسخ شده.
چه اشتباه بزرگى؟ مسأله تذكر و تبليغ پيامبر صلى الله عليه و آله از نخستين روز شروع شد، و تا آخرين دقيقه حيات آن حضرت ادامه داشت، و بعد از او نيز به وسيله جانشينان معصوم و علماى دين تداوم داشته و خواهد داشت، اين مطلبى نسخ شدنى نيست، همچنين عدم اجبار مردم بر ايمان نيز يك اصل ثابت است، و هدف جهاد عمدتاً مبارزه با طغيانگران و برداشتن موانع از راه مردم حق طلب است.
اين مطلب، شبيه چيزى است كه در آيه ٨٠ سوره «نساء» آمده است كه مىگويد: وَ مَنْ تَوَلَّى فَما أَرْسَلْناكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظاً: «هر كس روىگردان شود ما تو را مسئول آنها قرار نداديم» و آيه ١٠٧ «انعام»، و ٤٨ «شورى» كه همين معنى را بازگو مىكند.
«مُصَيْطِر» از ماده «سَطْر» به معنى همان سطور كتاب است، و «مسيطر» كسى است كه سطربندى مىكند، و سطور كتاب را تنظيم مىنمايد، سپس به عنوان هر شخصى كه بر چيزى مسلط باشد، و خطوط آن را تنظيم كند، يا او را به اجبار