تعبير به «لَمَّا» كه معمولًا براى نفى توام با انتظار مى‌باشد، اشاره به اين است كه: با اين همه مواهب الهى و اين همه وسائل بيدارى كه در اختيار بشر قرار داده، انتظار مى‌رود او در راه امتثال اوامر الهى جدى و كوشا باشد، ولى تعجب است كه هنوز اين وظيفه را انجام نداده.
در اين كه: منظور از «انسان» در اينجا چه اشخاصى هستند؟ دو تفسير وجود دارد:
نخست اين كه: منظور انسان‌هائى هستند كه در مسير كفر، نفاق، انكار حق، ظلم و عصيان گام بر مى‌دارند، به قرينه آيه ٣٤ سوره «ابراهيم» كه مى‌فرمايد: إِنَّ الْانْسانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ: «انسان بسيار ظالم و كافر و ناسپاس است».
تفسير ديگر اين است كه: همه انسان‌ها را شامل مى‌شود؛ چرا كه هيچ كس (اعم از مؤمن و كافر) حق عبوديت و بندگى و اطاعت خدا را آن چنان كه شايسته مقام با عظمت او است انجام نداده، آن گونه كه گفته‌اند:
بنده همان به كه ز تقصير خويش عذر به درگاه خدا آورد
ورنه سزاوار خداونديش كس نتواند كه به جا آورد!

***