تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤١٢
بعد از بيان موهبت وحى آسمانى به پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله، و وعده توفيق و تسهيل امور براى او، به ذكر مهمترين وظيفه او پرداخته، مىفرمايد: «پس تذكر ده اگر تذكر مفيد باشد» «فَذَكِّرْ إِنْ نَفَعَتِ الذِّكْرى».
بعضى گفتهاند: منظور اين است: تذكر به هر حال سودمند است، و افرادى كه به هيچ وجه از آن منتفع نشوند كماند، به علاوه حداقل موجب اتمام حجت بر منكران مىشوند، كه اين خود منفعت بزرگى است. «١»
در حالى كه بعضى عقيده دارند: آيه محذوفى دارد و مفهومش اين است تذكر ده، خواه مفيد باشد يا نباشد، «فَذَكِّرْ إِنْ نَفَعَتِ الذِّكْرى أَوْ لَمْتَنْفَعْ» و در حقيقت شبيه چيزى است كه در آيه ٨١ سوره «نحل» آمده است: وَ جَعَلَ لَكُمْ سَرابِيلَ تَقِيكُمُ الْحَرَّ: «خداوند براى شما پيراهنهائى قرار داد كه شما را از گرما (و سرما) حفظ مىكند» در اين آيه، فقط «گرما» ذكر شده و «سرما» به قرينه مقابله معلوم مىشود.
ولى، بعضى از مفسران اصرار دارند كه «جمله شرطيه» در اينجا مفهوم دارد، و منظور اين است كه در آن جائى بايد تذكر دهى كه مفيد است، و در آنجا كه هيچ فايدهاى ندارد، لازم نيست.
اين احتمال نيز داده شده كه: «إِنْ» در اينجا «شرطيه» نباشد، بلكه به معنى «قَدْ»، و براى تأكيد و تحقيق است، و مفهوم جمله اين است: تذكر ده كه تذكر مفيد و سودمند است.
از ميان اين چهار تفسير، تفسير اول از همه مناسبتر به نظر مىرسد.