و در حديث ديگرى از همان حضرت مى‌خوانيم:
إِنَّ الْعَبْدَ إِذا أَذْنَبَ ذَنْباً نَكَتَتْ فِى قَلْبِهِ نُكْتَةً سَوْداءَ، فِإِنْ تابَ وَ نَزَعَ وَ اسْتَغْفَرَ صَقَلَ قَلْبُهُ، وَ إِنْ عادَ زادَتْ حَتّى‌ تَعْلُو قَلْبَهُ، فَذلِكَ الرَّيْنُ الَّذِى ذَكَرَ اللَّهُ فِى الْقُرْآنِ: كَلَّا بَلْ رانَ عَلى‌ قُلُوبِهِمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ:
«هنگامى كه بنده گناه كند، نكته سياهى در قلب او پيدا مى‌شود، اگر توبه كند، از گناه دست بردارد و استغفار نمايد، قلب او صيقل مى‌يابد، و اگر باز هم به گناه برگردد سياهى افزون مى‌شود، تا تمام قلبش را فرا مى‌گيرد، اين همان زنگارى است كه در آيه «كَلَّا بَلْ رانَ عَلى‌ قُلُوبِهِمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ» به آن اشاره شده». «١»
همين معنى از امام باقر عليه السلام در «اصول كافى» با مختصر تفاوتى نقل شده است. «٢»
و نيز، در همان كتاب از رسول خدا صلى الله عليه و آله چنين نقل شده:
تَذاكَرُوا وَ تَلاقَوْا وَ تَحَدَّثُوا فَإِنَّ الْحَدِيثَ جِلاءٌ لِلْقُلُوبِ إِنَّ الْقُلُوبَ لَتَرِينُ كَما يَرِينُ السَّيْفُ، وَ جَلائُهُ الْحَدِيثُ:
«مذاكره كنيد و يكديگر را ملاقات نمائيد و احاديث (پيشوايان دين) را نقل نمائيد، كه حديث مايه جلاى دل‌ها است، دل‌ها زنگار مى‌گيرد همان گونه كه شمشير زنگار مى‌گيرد، و صيقل آن حديث است». «٣»
از نظر اصول روان‌شناسى نيز، اين معنى ثابت شده كه اعمال آدمى همواره بازتابى در روح او دارد، و تدريجاً روح را به شكل خود در مى‌آورد، حتى در تفكر و انديشه و قضاوت او مؤثر است.
اين نكته نيز، قابل توجه است كه: انسان با ادامه گناه، لحظه به لحظه، در