مخصوصاً انسان از نظر جسم و جان، و اين كه بعضى از مفسران آن را تنها به نظامِ خاصِ دست و پا و چشم‌هاى انسان، و يا راست قامت بودن او تفسير كرده‌اند، در حقيقت بيان مصداق محدودى از اين مفهوم وسيع است.
به هر حال، نظام عالم آفرينش كه بزرگترين منظومه‌هاى آسمانى را شامل مى‌شود، تا موضوعات ساده‌اى همچون خطوط سر انگشت‌هاى انسان كه در سوره «قيامت» به آن اشاره شده: «بَلى‌ قادِرِينَ عَلى‌ أَنْ نُسَوِّيَ بَنانَهُ» «١»
شاهد گويائى بر ربوبيت، و اثبات وجود پروردگار است، و در اين تعبير كوتاه يك دنيا مطلب نهفته است.
***
بعد از مسأله آفرينش و نظم بندى خلقت، به موضوع برنامه‌ريزى براى حركت كمالى، و هدايت موجودات در اين مسير، پرداخته، مى‌افزايد: «همان كسى كه تقدير كرد و هدايت فرمود» «وَ الَّذِي قَدَّرَ فَهَدى‌».
منظور از «تقدير»، همان اندازه‌گيرى و تعيين برنامه‌هاى حركت به سوى اهدافى است كه، موجودات به خاطر آن آفريده شده‌اند.
منظور از «هدايت»، همان هدايت تكوينى است كه به صورت انگيزه‌ها و قوانين بر موجودات حاكم ساخته (اعم از انگيزه‌هاى درونى و برونى) مى‌باشد.
فى المثل، از يكسو، پستان مادر و شير آن را براى تغذيه طفل آفريده و به مادر عاطفه شديد مادرى داده.
و از سوى ديگر، در طفل انگيزه‌اى آفريده كه او را به سوى پستان مادر مى‌كشاند، و اين آمادگى و جاذبه دو جانبه در مسير هدف، در همه موجودات ديده مى‌شود.