تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤٤
به اعمال او گواهى مىدهند، همان گونه كه در دعاى امام زين العابدين عليه السلام در دعاى صباح و مساء مىخوانيم: هذا يَوْمٌ حادِثٌ جَدِيدٌ، وَ هُوَ عَلَيْنا شاهِدٌ عَتِيدٌ، إِنْ أَحْسَنَّا وَدَّعَنا بِحَمْدٍ، وَ إِنْ أَسأْنا فَارَقَنا بِذنْبٍ:
«اين روز تازهاى است كه شاهد آماده بر اعمال ما است، اگر نيكى كنيم با حمد و سپاس ما را وداع مىگويد، و اگر بدى كنيم با نكوهش و مذمت از ما جدا مىشود». «١»
٦- منظور از «شاهد»، ملائكه و «مشهود» قرآن است.
٧- منظور از «شاهد»، حجر الاسود و «مشهود» حاجيانند كه در كنار آن مىآيند و دست بر آن مىنهند.
٨- «شاهد»، خلق است و «مشهود» حق است.
٩- منظور از «شاهد»، امت اسلامى است و «مشهود» امتهاى ديگر، همان گونه كه در آيه ١٤٣ سوره «بقره» آمده است: لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ: «هدف اين است كه شما گواه بر ديگر امتها باشيد».
١٠- «شاهد»، پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله و «مشهود» ساير انبياء هستند، به گواهى آيه ٤١ سوره «نساء»: وَ جِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِيداً: «در آن روز ما تو را به عنوان گواه بر آنها (بر پيامبران ديگر) مىآوريم».
١١- يا اين كه «شاهد»، پيامبر صلى الله عليه و آله و «مشهود» امير مؤمنان على عليه السلام است.
البته، تناسب اين آيه، با آيات قبل، ايجاب مىكند: اشاره به شهود روز قيامت باشد، اعم از پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله يا ساير پيامبران نسبت به امتهاى خود، و ملائكه، فرشتگان و اعضاء پيكر آدمى و شب و روز، و مانند آنها، و «مشهود» انسانها يا اعمال آنها است.