٢- اين همه تكيه بر «معاد» براى چيست؟
گفتيم: از مهم‌ترين مسائلى كه در جزء سى‌ام قرآن مجيد- كه اكثريت قريب به اتفاق سوره‌هاى آن «مكّى» است- روى آن تكيه شده، مسأله «معاد» و شرح احوال انسان در روز رستاخيز است.
اين به خاطر آن است كه: براى اصلاح انسان، نخستين گام اين است كه بداند حساب و كتابى در كار است.
دادگاهى وجود دارد كه چيزى بر دادرسان آن مخفى نمى‌ماند.
محكمه‌اى كه نه ظلم و جور در آن راه دارد و نه خطا و اشتباه.
نه توصيه و رشوه در آن كارساز است، و نه امكان دروغ و انكار، و بالاخره هيچ راهى براى فرار از چنگال مجازات در آنجا نيست، تنها راه، ترك گناه در اينجاست.
ايمان به وجود چنين محكمه و دادگاهى انسان را تكان مى‌دهد، و ارواح خفته را بيدار مى‌كند، روح تقوا و تعهد و احساس مسئوليت را زنده مى‌كند، و او را به وظيفه‌شناسى دعوت مى‌نمايد.
اصولًا، در هر محيطى فساد رخنه كند، عامل آن يكى از دو چيز است:
ضعف نيروى مراقبت، يا ضعف تشكيلات قضائى، اگر مراقبين تيزبين، اعمال انسان‌ها را زير نظر بگيرند، و دادگاه‌ها دقيقاً به جرائم متخلفان برسند، و هيچ «جرمى» بدون «جريمه» نماند، در چنين محيطى مسلماً فساد و گناه و تجاوز و تعدى و طغيان به حداقل خواهد رسيد.
جائى كه زندگى مادى در پرتو مراقبين، و دادگاه‌هاى آن چنين باشد، تكليف زندگى معنوى و الهى انسان روشن است.
ايمان به وجود مبدئى كه همه جا با او است: لايَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ: «به