تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥٩
***
«روزى كه مردم از قبرها برمىخيزند، و در پيشگاه رب العالمين حاضر مىشوند» «يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعالَمِينَ».
يعنى، اگر آنها قيامت را باور مىداشتند و مىدانستند حساب و كتابى در كار است، و تمام اعمالشان براى محاكمه در آن دادگاه بزرگ ثبت مىشود، و هر كس به اندازه سر سوزنى كار نيك و بد كرده، نتيجه آن را در آن روز عظيم مىبيند، هرگز چنين ظلم و ستم نمىكردند، و حقوق افراد را پايمال نمىساختند.
بسيارى از مفسران «يَظُنُّ» را كه از ماده «ظن» است در اينجا به معنى «يقين» مىدانند، و نظير اين تعبير در قرآن مجيد وجود دارد، مانند آيه ٢٤٩ سوره «بقره»:
قالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلاقُوا اللَّهِ كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ: «آنها كه مىدانستند خدا را ملاقات خواهند كرد (و به روز قيامت ايمان داشتند) گفتند: چه بسيار گروه كوچكى كه به فرمان خدا بر گروه عظيمى پيروز شدند» (توجه داشته باشيد اين آيه درباره گروهى از بنى اسرائيل است كه ايمان و استقامت خود را در مراحل مختلف نشان داده بودند).
شاهد گوياى اين سخن، حديثى است كه از امير مؤمنان على عليه السلام نقل شده كه در تفسير آيه: «أَ لايَظُنُّ أُولئِكَ أَنَّهُمْ مَبْعُوثُونَ* لِيَوْمٍ عَظِيمٍ» فرمود: «مفهومش اين است: أَ لَيْسَ يُوقِنُونَ أَنَّهُمْ مَبْعُوثُونَ؟: «آيا يقين ندارند كه آنها برانگيخته مىشوند»؟! «١»
و نيز، از همان حضرت عليه السلام نقل شده است كه فرمود: «ظن بر دو گونه است:
ظن ترديد، و ظن يقين، آنچه در قرآن درباره معاد آمده است ظن يقين است، و آنچه درباره دنيا آمده است ظن شك»!. «٢»