و رشد غرائز، و بعد از آن رشد در مسير هدايت معنوى و ايمان، همه را از طريق عقل و دعوت انبياء براى او سهل و آسان ساخته است.
چه جمله جامع و جالبى است كه در عين فشردگى به همه اين مسائل اشاره مى‌كند: «ثُمَّ السَّبِيلَ يَسَّرَهُ».
اين نكته نيز قابل توجه است كه: مى‌فرمايد: «راه را براى انسان آسان ساخت» و نمى‌فرمايد: «او را مجبور بر پيمودن اين راه كرد» و اين خود تأكيد ديگرى بر مسأله آزادى اراده انسان و اختيار است.
***
آنگاه، به مرحله پايانى عمر انسان بعد از پيمودن اين راه طولانى اشاره مى‌فرمايد: «بعد او را ميراند و در قبر پنهان نمود» «ثُمَّ أَماتَهُ فَأَقْبَرَهُ».
مسلماً «إماته» (ميراندن) كار خدا است، ولى، مسأله پنهان ساختن در قبر به ظاهر، كار انسان است، اما از آنجا كه عقل و هوش لازم براى اين كار، و همچنين وسائل ديگر را خداوند فراهم ساخته، اين كار به او نسبت داده شده است.
بعضى نيز گفته‌اند: منظور از نسبت دادن اين كار به خدا اين است كه: او براى انسان قبرى آفريده و آن دل خاك است.
و بعضى نيز اين جمله را به معنى حكم تشريعى و دستور الهى درباره دفن كردن اموات دانسته‌اند.
به هر حال، يكى از احترامات خداوند نسبت به نوع بشر همين برنامه دفن اجساد آنها است؛ چرا كه اگر راهى براى دفن وجود نداشت، و يا دستورى در اين زمينه صادر نشده بود، و جسد آدمى روى زمين مى‌ماند، متعفن مى‌گشت، و سپس طعمه حيوانات درنده و پرندگان مى‌شد، ذلت و خوارى عجيبى بود، بنابراين، الطاف الهى نه تنها شامل حال انسان در حيات دنيا است، كه بعد از