فرهنگ فرق اسلامی - مشکور، محمد جواد؛ مدیرشانه چی، کاظم - الصفحة ٢٨٦ - شيعه
احساء كه مردمان آن از قديم شيعه بودند و معارف درستى براى خود داشتند دعوت كند تا مردم ايران را كه مذهب جديدى پذيرفته بودند هدايت نمايند.
جبل عامل ناحيه حاصلخيزى در لبنان جنوبى است و از قديم جزء مراكز عمدۀ تشيع به شمار مىرفته است و عدّهاى از علما از قبيلۀ كهن عامله در اين ناحيه بود كه از اين بزرگان مىتوان از شيخ محمد حسن حرّ عاملى (در گذشته در ١١٠٤ ه) صاحب «وسائل الشيعة» و شيخ على بن عبد العالى عاملى كركى را نام برد، كه در تربيت علماى ايرانى و گسترش معارف شيعه در ايران سهم بزرگى دارند.
سرسلسله اين طايفه علاّمه زمان خود، محقق كركى است كه نام او را نور الدين على بن عبد العالى عاملى كركى (در گذشته در ٩٣٧ ه) نوشتهاند. وى در زمان خود «ولايت فقيه» داشت و همۀ فقهاى شيعه در سراسر ايران تحت نظر او بودند و حق عزل و نصب ايشان با وى بود و به اجراى حدود و تعزيرات و اقامۀ فرايض مىپرداخت.
شيخ حرّ عاملى از علماى سابق الذكر در اصفهان با ملاّ محمد باقر مجلسى و شاه سليمان صفوى ملاقات كرد و عنوان قاضى و شيخ الاسلام داشت.
از ديگر علماى جبل عامل لبنان عز الدين حسين بن عبد الصمد بن محمد عاملى (در گذشته در ٩٨٤ ه) و پسرش شيخ الاسلام محمد بن حسين بن عبد الصمد معروف به «شيخ بهايى» است كه در دو زبان عربى و فارسى استاد بود و داراى تأليفات بسيارى است. وى در سال ١٠٣١ ه در اصفهان درگذشت و جنازۀ او را به مشهد برده در آنجا مدفون ساختند.
مراجع تقليد: علماى شيعه اماميه گويند كه: عمل به تقليد به دلايل عقلى و نقلى لازم است. عقل دستور مىدهد كه فرد نادان از عالمى دانا راهنمايى بجويد و از او تقليد كند. دانشمندترين علماى هر ناحيۀ شيعهنشين عنوان مرجع تقليد دارند و او محل مراجعۀ مقلدان خود مىباشد.
مرجع تقليد مجتهد است و قوانين اسلام را بر اساس «قرآن» و «سنت» و «اجماع» و «عقل» استنباط مىكند. سلسلۀ مراجع بزرگ تقليد از رحلت چهارمين نايب ويژۀ امام غايب يعنى ابو الحسن على بن محمد سمرى در سال ٣٢٩ هجرى ببعد آغاز مىشود.
در اين سلسله نام محمد بن يعقوب كلينى و محمد بن على بن بابويه قمى و ابو جعفر محمد بن حسن طوسى تا امام خمينى كه همه از مجتهدان شيعه و مراجع تقليد مىباشند بايد ذكر شود.
از مراجع تقليد عرب شانزده تن اهل عراق و هفت تن اهل لبنان و يك تن اهل بحرين بودهاند.