در سال ٢٢٤ هجرى آشكارا بر خليفه خروج كرد و مذهب سرخ علمان آشكار نمود، و آيين خرمدينان گرفت و كشاورزان را واداشت كه بر خداوندان مسلمان خويش بشورند و اموالشان را به غارت برند و خود وى در طبرستان مسجدها ويران كرد و باروهاى سارى و آمل و تميشه را خراب كرد و عدۀ زيادى از مسلمانان را از سارى و آمل گرفت و در هرمزآباد بين سارى و آمل حبس كرد و خراج يك ساله را در دو ماه با زور و فشار از مردم گرفت، مخالفانش را به سرخ علمان خويش سپرد تا آنان را هلاك كردند.

اين سرخ علمان ظاهرا علاوه بر خرمدينان و مجوسان شامل ناراضيان ديگر هم بودند. نهضت مازيار ديرى نپائيد و به زودى فرو نشست، عبد اللّه بن طاهر امير خراسان عموى خويش حسن بن حسين را به دفع مازيار فرستاد و معتصم خليفه نيز لشكرى گسيل داشت.

مازيار پيش از جنگ و ظاهرا به خيانت كوهيار برادر خويش به دست حسن بن حسين گرفتار شد و او را به سامرا بردند، در آنجا پرداخت مبلغى را براى آزادى خويش پيشنهاد نمود امّا خليفه نپذيرفت و وى را بكشتند و جسدش را نزديك جسد بابك بر دار كردند. عبد القاهر بغدادى مى‌نويسد: مازيار دين محمّره (سرخ علمان) را به گرگان و مازندران آشكار كرد و در كوهستانشان جشنى است كه در آن شب زنان و مردانشان گرد آيند و مى‌گسارند و ساز و ناى نوازند، ناگاه چراغها بكشند و جامه‌ها بر كنند و مردان در زنان آويزند.

پيروان او امروز روستائيانى هستند كه در كوهها بسر مى‌برند كه به ظاهر مسلمان و در دل دشمن آن دين‌اند.

گويند: مازيار در جنگ با شهريار بن شروين باوندى مغلوب شد و در سال ٢٠١ به مأمون پناه برد و سپس با موسى بن حفص جنگيده و سرانجام بر معتصم شوريد و در سال ٢٠٤ به امر آن خليفه به ضرب تازيانه كشته شد و جسدش را در سامرا به دار آويختند. -بابكيه.

تاريخ طبرى، حوادث سال ٢٢٤.

مروج الذهب، ص ٣٧-٤١٤.

الفرق بين الفرق، ص ١٦١.

تاريخ ايران بعد از اسلام، ص ٥٤٦-٥٤٧.

ماصريه

پيروان ابو بشر عمر بن قيس بن ابى مسلم عجلى ماصرى بودند و جدّ وى از اسيران ديلمى به شمار مى‌رفت و ايشان از مرجئه عراقند و ابو حنيفه و همگنان او از اين فرقه‌اند.

سمعانى وى را در نسبت به ماصر، ماصرى خوانده است.

المقالات و الفرق، ص ٦.