فرهنگ فرق اسلامی - مشکور، محمد جواد؛ مدیرشانه چی، کاظم - الصفحة ٣ - آقا خانيه
بمبئى به خاك سپردند.
او رسالهاى در شرح حال خود نوشته كه « عبرتافزا» نام دارد و در بمبئى به چاپ رسيده است. در آن رساله، او خود را «محمد حسن الحسينى» ، حسن على شاه مىخواند.
پس از حسن على شاه پسرش آقا على شاه الحسينى يا «آقا خان دوم» پيشواى اسماعيليان هند شد وى تا سال ١٣٠٢ ه زنده بود و دورۀ امامت او ديرى نپائيد.
پس از مرگش كالبدش را به نجف اشرف برده و به خاك سپردند.
بعد از او پسر هشتسالهاش سلطان محمد شاه ملقب به «آقا خان سوم» به امامت رسيد (١٨٧٧-١٩٥٧ م) وى از هجدهم اوت ١٨٨٥ تا سال ١٩٥٧ همچنان پيشوايى اسماعيليه را داشت.
سلطان محمّد شاه از طرف دولت انگلستان ملقب به لقب «سر» sir شد، و رهبر روحانى اسماعيليان نزارى هند، و همچنين خوجهها و اسماعيليان ايران و آسياى مركزى و سوريه و شرق افريقا گرديد، پس از آن به رياست كنگره مسلمانان هند برگزيده گشت، و هفت سال در اين مقام بماند.
در ١٩٣٢ م نمايندۀ هند در كنفرانس خلع سلاح و رئيس نمايندگان آن كشور در جامعه ملل گرديد، و در ١٩٣٧ م به رياست عمومى جامعه ملل برگزيده شد.
در سال ١٩٣٦-١٩٣٧ كه پنجاهمين سال امامت او بوده اسماعيليان آسيا و افريقا در بمبئى و نايروبى، هموزن او طلاى ناب به وى هديه كردند، و در سال ١٩٤٦ هموزن او الماس، و سپس در ١٩٥٤ و ١٩٥٥ هموزن او طلاى سفيد در كراچى و قاهره به پيشگاه او تقديم داشتند. [١]
آقا خان در ١٣٢٧ خورشيدى از ايران تقاضاى تابعيت نمود. دولت ايران با تابعيت او موافقت كرد و محمّد رضا پهلوى به وى لقب «حضرت والا» داد.
آقا خان پس از هشتاد سال عمر در سال ١٩٥٧ م در ژنو در گذشت و كالبدش را در مقبره خانوادگى آنان در آسوان مصر به خاك سپردند.
پس از وى نوادهاش پرنس كريمخان پسر عليخان (متولد در ١٣١٥ ش- ١٩٣٦ م) در بيست و يك سالگى بر حسب وصيت جدش به امامت رسيد، و اكنون پيشواى طايفه «اسماعيليه آقا خانيه» است.
كريم آقا خان در ژنو تولد يافت و در «دانشگاه هاروارد» به تحصيل پرداخت و تشريفات رسيدن او به مقام امامت در شهر دار السلام در تانگانيكا در افريقاى شرقى به عمل آمد.
[١] -اينها همه تشريفات ظاهرى بود و پس از انجام آن مراسم، آن جواهرات را به صاحبان آنها بر مىگردانيدند.