فرهنگ فرق اسلامی - مشکور، محمد جواد؛ مدیرشانه چی، کاظم - الصفحة ١٠٣ - بشبيه
زندان انداخت.
او قصيدهاى در چهل بيت در رد اتهامش سرود، و براى هارون فرستاد كه اين ابيات از آن است:
لسنا من الرافضه الغلاة
و لا من المرجئة الحفاة
لا مفرطين بل نرى الصديقا
مقدما و المرتضى الفاروقا
نبر امن عمرو و من معاويه
هارون چون اين قصيده را بخواند بفرمود تا او را رها كردند.
او با ديگر «معتزله» در چندين مسأله خلاف جست، يكى اين كه گويد: اگر كافر از روى ميل و طاعت ايمان آورد، خداوند مىتواند او را مشمول لطف خود سازد.
ديگر اينكه گويد: اگر خدا نخست خردمندان را مىآفريد و سپس آغاز به آفرينش بهشت مىكرد و آن را بر آنان ارزانى مىداشت براى ايشان شايستهتر بود.
ديگر اينكه گويد: اگر خدا بداند كه اگر بندهاش بيشتر زيد ايمان مىآورد او را زمان دهد و اين بر خدا شايستهتر است تا او را كافر بميراند.
و نيز گويد: خداوند پيوسته «مريد» است و هرگاه به حدوث چيزى از كارهاى بندگان علم پيدا كند و در حدوث آن مانعى نبيند پديد آوردن آن چيز را خواسته است.
و نيز گويد: خداوند مؤمن را در حال ايمانش دوست و كافر را در حال كفرش دشمن ندارد.
گفتار ديگر او دربارۀ تولّد و به وجود آوردن است و گويد آدمى مىتواند كه رنگها و مزهها و بويها و ديگر ادراكات را با فراهم كردن اسباب آن پديد آورد.
ديگر گويد كه: خداوند گناهان آدمى را بيامرزد و اگر وى دوباره گناهكارى را از سر گيرد او نيز از آمرزش خود بازگشته وى را كيفر بخشد.
و نيز گويد: خداى تعالى تواند كودكى را عذاب كند و به وى ستم نمايد و اگر به چنين كارى دست زند آن كودك در دم به بلوغ مىرسد و سزاوار كيفر مىگردد.
ديگر گويد: حركت پيداست بدون آنكه جسم در مكان اول و يا مكان دوم باشد و ليكن جسم بوسيلۀ آن از مكان اول به مكان دوم حركت نمايد.
المنيه و الامل فى شرح الملل و النحل، تحقيق دكتر مشكور، ص ١٥٣،١٥٤.
الفرق بين الفرق، ص ٩٥-٩٦.
ملل و نحل، شهرستانى، ص ٦٣،٦٥.
بشبيه
از فرق «مرجئه» بودند.
التواريخ و الفرق، نسخه خطى، ص ١٥٣.