پس از سقوط بنى اميه و روى كار آمدن عباسيان، منصور دوانقى مدّتى نسبت به اباضيان نظر مساعد داشت. بعد از مرگ ابو عبيده انحطاط طايفۀ اباضيه در بصره آغاز شد، و مراكزى از جماعات آن قوم در كوفه، حجاز، حضر موت، يمن و عمان ايجاد گشت.

از پايان قرن اوّل هجرى خوارج عمان رنگ اباضى پيدا كردند، عامل مؤثر در اين امر «جابر بن زيد» و تأثير ديگر فقهاى اباضى بصره بود، كه حجاج بن يوسف آنان را به عمان تبعيد كرده بود. پس از آن شورشى در آنجا رخ داد، كه پيشواى ايشان جلندى بن مسعود بود. اين شورش تا به حضرموت و يمن كشيده شد، ولى سرانجام در سال ١٣٤ ه‌ بر اثر رسيدن سپاهيان عباسى به فرماندهى خازم بن خزيمه بر افتاد. دربارۀ نقش مهم عمان در تاريخ اباضيه اين ضرب المثل رايج گشت:

باض العلم بالمدينه و فرّخ بالبصره و طار الى عمان. يعنى علم در مدينه تخم‌گذارى كرد و در بصره جوجه برآورد و بسوى عمان پرواز كرد.

بعضى از رؤساى اباضى عمان لقب والى يا متقدم (پيشوا) داشتند.

مهمترين جماعتهاى اباضى در ميان شهرهاى صحار و توّام مى‌زيستند، و بيشتر در ناحيه باطنه و حوالى رستاق زندگى مى‌كردند، و پايتخت سابق ايشان شهر «نزوى» بود. در عصر حاضر مذهب اباضى كيش قبايل عمانى غافرى و هناست.

سپس فرقۀ اباضى به افريقاى شرقى و خليج فارس از جمله قشم و سواحل كرمان و ايران گسترش يافت. داعيان ايشان كه «حملة العلم» ناميده مى‌شدند و يكى از آنان «هلال بن عطيه خراسانى» -از دعاة ابو عبيده مذكور-بود كه با تبليغات خود آن مذهب را در بعضى از نقاط آن استان رواج داد. از بزرگان اباضى در خراسان مى‌توان از ابو غانم بشر بن غانم خراسانى صاحب كتاب «المدونه» نام برد، كه از دانشمندان آن طايفه در قرن سوم هجرى است.

اباضيه در مغرب:

نخستين داعى كه به دعوت مذهب خوارج اباضى در مغرب پرداخت «سلامة بن سعيد» سلمة بن سعد از مشايخ بصره بود، كه در اوايل قرن دوم هجرى اين مذهب را در شمال افريقا تبليغ مى‌كرد. پس از آن به نام شخصى به اسم عبد اللّه بن مسعود تجيبى بر مى‌خوريم، كه در ليبى و طرابلس غرب آن مذهب را رواج مى‌داد، و قبيلۀ بربر (هوّاره) را به اين مذهب تبليغ مى‌كرد.

پس از آن اسماعيل بن زياد نفوسى به توسط قبايل بربر اباضى طرابلس با عنوان «امام الدفاع» برگزيده شد و در حدود سال