از فرق «شيعه» كه مى‌گفتند: فرزندان امام حسين (ع) همگى در موقع اقامت نماز مقام امامت دارند و تا يكى از ايشان باقى است چه فاجر باشد چه صالح جز اقتداى به ايشان به غير نمى‌توان اقتدا كرد.

تلبيس ابليس، ص ٢٤.

يزيديه

پيروان «يزيد بن ابى انيسۀ» خارجى بودند كه از مردم بصره بود و به فارس رفت.

وى معتقد بود كه خداى تعالى پيامبرى از مردم ايران بر مى‌انگيزد و كتابى از آسمان براى او فرو خواهد فرستاد و آن يزيد به دين خود آيين محمد (ص) را بر اندازد و نسخ كند و پيروان آن پيغمبر همان صائبين هستند كه در قرآن از ايشان ياد شده است.

يزيد بن ابى انيسه اهل كتاب را كه به پيغمبرى حضرت محمد (ص) گواهى دهند اگر چه از اسلام بيرون باشد مؤمن و مسلمان مى‌دانست.

بغدادى مى‌نويسد: يزيديه از اصحاب طاعة لا يراد اللّه بها بودند و براى اين كه به نسخ آيين اسلام در آخر الزمان معتقد شدند از «غلاة» به شمار مى‌روند.

الفرق بين الفرق، ص ١٦٧.

بيان الاديان، ص ٤٩.

التواريخ و الفرق، نسخۀ خطى.

يزيديه

از فرق «غلاة» هستند و بيشتر در كردستان ايران و عراق زندگى مى‌كنند و غالبا چادرنشين هستند و قسمت اعظم آنان در ناحيۀ موصل عراق و مغرب موصل در سنجار هستند و قليلى از ايشان در ديار بكر و حلب و ارمنستان و اطراف تفليس مسكن دارند و عدّۀ آنان قريب صد هزار تن مى‌شود.

در باب وجه تسميه ايشان اختلاف است. برخى آنان را منسوب به يزيد بن معاويه دانستند و برخى به يزيد بن ابى انيسه خارجى.

ولى دين ايشان قديم است و پيش از ظهور اسلام در آن نواحى وجود داشته است و تحت تأثير اديان زرتشتى و مانوى قرار گرفته است.

ظاهرا ايشان بايستى منسوب به «ايزد يا يزته زرتشتى» باشند يعنى دين خدايى.

ايشان تحت تأثير عقايد مهرپرستى و مذهب يهود بخصوص نصارى و فرقه‌اى از آن به نام نسطورى واقع گشتند و پس از اسلام نيز افكار صوفيان در آنان تأثير بسيار كرد. ثنويت زردشتى نيز از عقايد بنيادى ايشان است.

يكى از مشايخ تصوفى آنان بعد از اسلام شيخ عدى بن مسافر اموى بوده كه عوام يزيديه او را شيخ عادى مى‌نامند و ايشان به دست همين شيخ مسلمان شدند پس از پذيرفتن اسلام عقايد موروثى را كه