دانشمندان مسائل مختلف فيه اشاعره و ماتريديه را بعضى سيزده و برخى به چهل مسأله رسانيده‌اند و بطور كلى مسائلى را كه ماتريدى مخالف با اشعرى است از اين قرار مى‌باشد:

١-حسن و قبح اشياء عقلى است.

٢-خداوند به كسى تكليف ما لا يطاق نمى‌كند.

٣-خداوند ظلم نمى‌كند و عقلا محال است كه ظالم باشد.

٤-تمام افعال خداوند مبنى بر مصالح است.

٥-انسان در افعال خود داراى قدرت و اختيارست و اين قدرت در پديد آمدن آن افعال عامل مؤثر است.

٦-ايمان كم و زياد نمى‌شود.

٧-در حال يأس از حيات هم توبه

مقبول است.

٨-به توسط حواس خمسه چيزى را درك كردن علم نيست بلكه ذريعه و وسيلۀ علم است.

٩-اعادۀ اعراض ممكن نيست.

امّا اشاعره با تمام اين عقايد مخالفند.

در مسأله آزادى انسان و موضوع «كسب» اشعرى از آدمى سلب قدرت مى‌كند و گويد قدرت انسان در لحظه‌اى كه آن را اعمال مى‌كند، مخلوق خداوند است ولى ماتريدى مى‌گويد كه: اين قدرت شايسته براى هر كارى است و انسان قادر خواهد بود كه قدرت خود را به هر گونه كه بخواهد توجيه كند امّا معنى اين كه آن قدرت مخلوق خداوندست نتيجۀ كلى اين مسأله است كه هر چه از انسان سرزند آفريدۀ خداست و مى‌گويد: «كسب» به معنى خلق و آفريدن است و آن چيزى نيست كه آدمى آن را از عدم بيافريند بلكه آن را از مادۀ سابق به دست مى‌آورد و اين بر خلاف قول اشعرى است كه مى‌گويد: خداوند قدرت انسان را از عدم مى‌آفريند.

ماتريدى مى‌گويد: اگر انسان در ارادۀ خود آزاد نباشد در نتيجه نبايد مستحق ثواب و عقاب باشد زيرا قدرتى را كه براى تحصيل آن دو به كار مى‌برد به قول اشعرى از افعال خداوند است.

اشاعره حسن و قبح را ذاتى و عقلى

[١] -استاد ابو زهره، از قول شيخ محمد عبده نقل كرده است كه مسائل مورد اختلاف بين اشاعره و ماتريديه از ده مسأله تجاوز نمى‌كند كه آن هم خلاف لفظى است ولى خود معتقد است كه ماتريديه به عقل بيش از اشاعره اهميت مى‌دهند، چنان كه قايل به حسن و قبح عقلى‌اند در صورتى كه اشاعره منكر حس قبح عقلى مى‌باشند، موارد اختلاف ماتريدى، اشعرى و معتزلى به تفصيل در كتاب «المذاهب الاسلاميه» آمده است.