فرهنگ فرق اسلامی - مشکور، محمد جواد؛ مدیرشانه چی، کاظم - الصفحة ٤١٣ - معاذيه
مصوّريه
قومى بودند كه مىگفتند خداى تعالى آدم را بر صورت خود آفريد و به اين حديث استناد كنند: «خلق اللّه آدم على صورته» و آن حديث را احمد حنبل در «مسند» و بخارى و مسلم از ابو هريره روايت كردند.
حافظ شيرازى با الهام از اين حديث گفته است: در ازل پرتو حسنت ز تجلى دم زد
عشق پيدا شد و آتش به همه عالم زد
نظرى كرد كه بيند به جهان صورت خويش
خيمه در آب و گل مزرعۀ آدم زد
سواد اعظم، ص ١٨١.
مضطريه
گروهى بودند كه مىگفتند: بنده را نه «فعل» است و نه «كسب» و مضطر و ناچارست زيرا فرموده است: «لَيْسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ. . .» (آل عمران/١٢٨) .
يعنى كارى از تو ساخته نمىشود و نيز فرمود: لِلّٰهِ الْأَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَ مِنْ بَعْدُ . روم/٤ يعنى از پيش و از پس فرمان خداى را است.
در رسالۀ «معرفة المذاهب» آمده كه «مضطريه» گويند: فعل خير و شر خداى را است و ما را در آن فعلى نه.
معرفة المذاهب، ص ١٦.
الفرق المفترقه، ص ١٦٣.
مطبخيه
پيروان ابو اسماعيل مطبخى بودند كه كتبى دربارۀ فرقۀ خود بنوشت و گفت: يك ركعت از نماز صبح و نماز عشاء واجب نيست زيرا خداوند فرمود: نماز را بر دو سوى روز برپا دار يعنى صبح و عصر را.
التواريخ و الفرق، نسخه خطى
مطرفيه
از فرق «زيديه» پيروان مطرف بن شهابند كه از «زنديه» جدا شده و در اصول دين گفتارهايى پديد آوردند چنان كه بيشتر «زيديه» آنان را كافر شمردند.
المنية و الامل، ص ٩١.
مطلبيه
از فرق «غلاة» شيعه كه به امامت محمد حنفيه قايل بودند و از «كيسانيه» به شمار مىرفتند.
مشارق الانوار ص ٢١٣.
معاذيه
از فرق «مرجئه» پيروان يحيى بن معاذ رازى بودند كه مىگفتند: خداى تعالى به جهت جود و فضل و رحمتى كه دارد كسى را بر گناهى عذاب نكند به شرط آن كه آن گناه به كفر نيانجامد.
البدء و التاريخ، ج ٥، ص ١٤٥.