از مذاهب فقهى و پيروان امام ابو عبد اللّه مالك بن انس بن مالك الاصبحى الحميرى (٩٣-١٧٩) بودند. وى را امام دار الهجره مى‌گفتند و از ائمه چهارگانه سنت و جماعت است.

زادگاه و مدفنش در مدينه بود.

از وى در پيش جعفر بن سليمان عموى منصور عباسى سخن‌چينى كردند و او كتف مالك را برهنه كرد و بر آن تازيانه زد، زيرا گفته بود كه بيعت با اكراه و اجبار روا نيست [١]. هارون الرشيد او را به درگاه خود طلبيد تا براى او حديث گويد، مالك پيغام داد كه علم داده مى‌شود و گرفته نشود.

رشيد قصد منزل او كرد و به ديوار خانه او تكيه داد، مالك وى را گفت: رسول (ص) خدا علم را محترم مى‌داشت، پس در پيش وى بنشست و برايش حديث گفت. منصور عباسى از او خواست تا برايش كتابى در علم حديث بنگارد و او كتاب «الموطأ» را نوشت.

وى رساله‌اى در (وعظ) و كتابى در مسائل و رساله‌اى در رد بر «قدريه» و كتابى در نجوم و تفسير غريب القرآن نوشته است.

وى در تمام عمر جز براى حج بيت اللّه از مدينه بيرون نرفت، او را عالم مدينه و امام و فقيه و محدّث آن شهر خواندند، وى استاد شافعى بود.

شافعى دربارۀ او گفت: مالك پس از تابعين حجت خداوند است و من از او دانش فرا گرفتم.

مالك در «اجتهاد» خود اعتماد بر قرآن كريم و حديث مى‌كرد و حديثى را كه سندش صحيح بود مى‌پذيرفت و لو اين كه خبر واحد باشد و اگر نصى پيدا نمى‌كرد به «قياس» رجوع مى‌نمود.

مذهب مالكى در مدينه نشأت يافت و در حجاز منتشر گشت سپس اهل مغرب و اندلس آن را پذيرفتند و اكنون اين مذهب در مراكش و الجزاير و تونس و ليبى و مصر و سودان و بحرين و كويت رواج دارد و پيروان آن قريب پنجاه ميليون مسلمانند.

مالك بن انس حياته و عصره.

وفيات الاعيان، ج ١ ص ٤٣٩.

فلسفه التشريع فى الاسلام، ص ٣٧-٤٠.

مالكيه

فرقه‌اى از شيعه هستند كه پيرو و مالك بن حارث بن عبد يغوث نخعى

[١] -هنگامى كه محمد نفس زكيه در خلافت منصور خروج كرد مردم از مالك براى كمك به او در حالى كه بيعت خليفه بر گردنشان بود سؤال كردند وى در پاسخ گفت: ليس لمستكره يمين. و با اين فتوى خلع بيعت با خليفه و هميارى با مخالفان وى را تلويحا تجويز نمود.