خداوند واجب است، كه هرگاه بندگان بر خطا روند، بوسيله امام آنان را راهنمايى فرمايد. پس اگر در مسأله‌اى «اجماع» كردند و قول خلافى هم اظهار نشد دليل بر اين است كه معصوم بدان راضى بوده است.

اصحاب اجماع در اصطلاح علماى شيعه چند تن از اصحاب كبار حضرات ائمه (ع) مى‌باشند، چنانكه همۀ علما متفق هستند بر اين كه هر روايتى كه از ايشان به طريق صحيح نقل شده و روايت آن از اوّل سند تا يكى از ايشان موثوق و معتمد باشند آن روايت را صحيح و سالم، و لازم العمل دانسته، و بعد از آن ملاحظۀ احوال خود ايشان، و يا روات ديگر كه ما بين ايشان و معصوم هستند لازم ندانند.

نخستين كسى كه مدعى اين اجماع بوده، ظاهرا ابو عمر و كشّى است، كه معاصر محمد بن يعقوب كلينى بوده است، و در كتاب «رجال» خود ادعاى اجماع بر صحت روايات دارد، و روات را بر حسب زمان سه طبقه كرده است چنانكه گويد: اسامى فقها از اصحاب حضرت باقر (ع) و حضرت صادق (ع) كه اماميه بر تصديقشان متفق بوده و فقاهت ايشان را مسلم داشته و فقيه‌ترين پيشينيان دانند شش تن هستند: ١-زرارة بن اعين،٢-بريد بن معاويه عجلى،٣-محمد بن مسلم طحان طايفى ثقفى،٤-ابو بصير الاسدى،٥-فضيل بن يسار،٦-معروف بن خرّبوذ. و بعضى به جاى ابو بصير اسدى، ابو بصير مرادى يعنى ليث بن بخترى را نوشته‌اند.

فقيه‌ترين اين شش تن نيز «زراره» بوده است، پس گويد: اسامى فقها از اكابر اصحاب حضرت صادق (ع) كه علماى اماميه بر تصحيح و تصديق روايات ايشان متفق و فقاهت ايشان را مسلّم دارند، نيز شش تن ديگر هستند:١-جميل بن دراج،٢-عبد اللّه بن نكير،٣-عبد اللّه بن مسكان،٤-ابان بن عثمان،٥- حماد بن عثمان،٦-حماد بن عيسى مى‌باشند و فقيه‌ترين ايشان نيز «جميل بن دراج» است.

رجال كشى، ص ٥٥٦.

ريحانة الادب. ماده اصحاب اجماع، ج ١، ص ٨١ و ٨٢.

دايرة المعارف اسلاميه، ج ١، ص ٤٢٠- ٤٤٠.

اصحاب الانتظار

ايشان همان شيعيان امامى اثنى عشرى هستند، كه پس از حضرت امام حسن عسكرى (ع) پسر ايشان محمد بن الحسن (عج) را كه امام غايب و قائم آل محمد است، مهدى منتظر خود دانند و گويند بزودى ظهور خواهد كرد، و جهان را كه پر از بيداد و ستم شده است، از عدل و داد آكنده خواهد كرد، چنان كه گويند: