زراريه يا تميميه از غلاة و مشبهه، پيروان زرارة بن اعين تميمى (در گذشته ١٥٠ ه‌) بودند، كه او علم و قدرت و سمع و حيات و بصر را براى خداى تعالى حادث مى‌دانست، و در باب امامت از واقفه بود. [١]

زراره، خداى تعالى را مصمت (پيرو بى‌جفت) مى‌دانست. -تميميه.

خاندان نوبختى، ص ٢٥٣.

زعفرانيه

از فرق نجّاريه و پيروان زعفرانى نامى هستند كه در رى مى‌زيست.

به قول عبد القاهر بغدادى اول و آخر سخن اين مرد، با هم متناقض بود و مى‌گفت: كلام خداى تعالى غير اوست و هر چيزى كه غير خداى تعالى باشد مخلوق است. با اين سخن بازمى‌گفت: سگ از كسى كه گويد سخن خدا مخلوق است

بهتر باشد. چون زعفرانى همى‌خواست كه اندر جهان نامى شود، مردى را به مزد گرفت و به مكّه فرستاد كه او را در موسم حج دشنام دهد و لعنت كند، تا بدين شيوه در جهان مشهور گردد.

بعضى از پيروان او از خوردن انگور و كشمش خوددارى كنند، و آن را بر خود حرام كرده مى‌گفتند: چون زعفرانى انگور بسيار دوست مى‌داشت، از اين رو چيزى را كه او خيلى دوست داشت بر خود روا نمى‌داريم.

عزّ الدين ابن اثير، در كتاب «اللباب فى تهذيب الانساب» مى‌نويسد: زعفرانى مى‌گفت: قرآن «محدث» و كلام او غير از اوست، و هر چيز كه غير از او باشد «مخلوق» است، مع ذلك مى‌گفت: هركس قائل به خلق قرآن باشد كافر است و اين دو سخن متناقض مى‌باشد.

ظاهرا زعفرانى از مردم رى بود، و در قرن سوم مى‌زيست و معاصر حسين بن نجّار بود. سمعانى، در «انساب» از او نام مى‌برد، ولى فرقه‌اى را به او نسبت نمى‌دهد.

الفرق بين الفرق، ص ١٢٦-١٢٧.

الملل و النحل، بغدادى، ص ١٤٣.

تبصرة العوام، ص ٦٢.

زنادقه

زنادقه جمع زنديق است، و زنديق در

[١] -واقفه در اصطلاح علماى كلام و مذاهب، نام فرقه‌اى از اماميه است كه امامت را در موسى بن جعفر متوقف مى‌دانند و آن حضرت را آخرين امام مى‌شمارند و چون زراره فقط دو سال از مدت امامت حضرت موسى را درك نموده (چون فوت حضرت صادق در ١٤٨ ه‌ واقع شد) نمى‌شود از واقفه كه پس از فوت موسى بن جعفر چنين ادعائى نمودند، باشد. علاوه كه زراره (كه از اجلاء اصحاب حضرت باقر و حضرت صادق بوده است) چنين نسبتى شايسته نيست.