فرهنگ فرق اسلامی - مشکور، محمد جواد؛ مدیرشانه چی، کاظم - الصفحة ٢١٦ - زيديه
خاص خويش فرموده است، از اين جهت خلافت ابو بكر و عمر و عثمان را صحيح دانند و گويند از جهت تسكين آتش فتنه، خلافت ابو بكر و عمر درست بوده است زيرا على بن أبي طالب در زمان پيغمبر (ص) با مشركان مىجنگيد، و بسيارى از خويشان و پدران اصحاب بر دست او كشته شدند و از اين جهت دل آنان پر از كينه از آن حضرت بود و حاضر به قبول خلافت او نبودند.
زيديه در مقابل امامت «فاضل» كه امامت على (ع) باشد به امامت «مفضول» نيز قايلند و گفتند با وجود شخص فاضل تعيين مفضول به امامت جايز است و به همين دليل ابو بكر و عمر و عثمان را كه «مفضول» بودند امام مىدانند.
چنان كه گفتيم زيد از شيوخ ابو حنيفه بود، و وى با او بيعت كرد و سى هزار درهم براى او فرستاد و مردم را بياريش برانگيخت.
چون زيد كشته شد، پسرش يحيى بن زيد به خراسان گريخت، و در آنجا قيام كرد و گروهى بر وى گرد آمدند و چون خبر او به حضرت امام جعفر صادق (ع) رسيد، حضرت فرمود: او نيز مانند پدرش كشته خواهد شد و چنان شد، پس از وى كار زيديه به دست محمد و ابراهيم افتاد.
محمد نفس زكيه در مدينه و ابراهيم در بصره خروج كردند و مردم بر ايشان گرد آمدند و حضرت امام جعفر صادق (ع) از قتل هر دوى آنان خبر داد.
فرقههاى زيديه كه در كتابهاى فرق اسلامى نامشان آمده از اين قرارند:
١-ابرقيه
٢-ادريسيه
٣-جاروديه (سرحوبيه)
٤-جريريه (سليمانيه)
٥-حسنيه
٦-حسينيه
٧-خشبيه (سرخابيه)
٨-خلفيه
٩-دكينيه
١٠-ذكيريه
١١-صباحيه
١٢-عجليه
١٣-قاسميه
١٤-مرثيه
١٥-نعيميه
١٦-يعقوبيه
كه ما دربارۀ ايشان در اين فرهنگ سخن گفتهايم.
مامقانى در «مقباس الهدايه» مىنويسد: حضرت امام محمد باقر (ع) زيد را از خروج بر بنى اميه و جهاد با ايشان منع كرد و به وى آن رسيد كه ديديم.
روايات شيعه در مورد او مختلف است بعضى در ذم او حكايت مىكند و حتى او را نيز كافر شمردهاند زيرا بدون حق، دعوى امامت مىكرد و عدهاى بر علوّ قدر و جلالت شأن او شهادت مىدهند و اگر بين دو قول جمع كنيم بدين نتيجه مىرسيم كه امام محمد باقر (ع) از جهت تقيه او را نهى از خروج فرمود ولى خروج را بر وى حرام نكرد، بلكه از جهت شفقت و محبتى كه به وى داشت از بيم آن كه مبادا كشته شود او را از اين كار نهى