دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٧٣ - ٨١ قيس بن سعد بن عباده

قيس، فرمانده «شُرطَة الخَميس (نيروهاى ويژه)» بود[١] و در جنگ صِفّين، از جمله فرماندهان على ٧ بود و مسئوليت پياده نظام بصره را به عهده داشت.

قيس در هنگامه شدّت گرفتن جنگ در صِفّين، فرماندهى انصار را به عهده گرفت. حضور او در صِفّين، بسى شكوهمند بود. خطابه‌هاى او در ارجگذارى به شخصيت مولا ٧ و اطاعت از اوامر على ٧ و برانگيختن حق‌مداران عليه معاويه، نشانى از درك عميق، شخصيت بزرگ و آگاهى ژرف او از جريان‌هاى آن روزگار و شخصيت‌هاى آن است.

قيس، پس از جنگ صفّين، به حكومت آذربايجان منصوب گشت. او در پيكار نهروان، حاضر بود و فرماندهى جناح راست (ميمنه سپاه) را به عهده داشت.

و چون مولا پس از نهروان، آهنگ معاويه كرد، سپاهيان را نيازمند فرماندهى شجاع، كاردان و مدير ديد و او را براى جنگ، فراخواند.

در آخرين شكلْ‌دهىِ سپاه براى نبرد با تجاوزگران و فسادگستران، على ٧ بر روى سنگى ايستاد و سخنانى از سر سوز و درد، بيان كرد و قهرمانان سپاهش را ياد كرد (گويا اين، آخرين خطابه مولا ٧ بوده است) و آن گاه، قيس را به فرماندهى ده هزار نفر گماشت، به همراه حسين ٧ و ابو ايوب انصارى كه هر يك بر ده هزار

[١] در رجال الكشّي: ج ١ ص ٣٢٦ ش ١٧٧ آمده است:« همراه شرطة الخميس بود».