دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٧٩ - ٤٥ سليم بن قيس هلالى

٤٥

سُلَيم بن قيس هلالى‌

ابو صادق، سُلَيم بن قيس هلالى عامرى از فقيهان، محدّثان، عالمان و بزرگان تابعيان است. او از ياران امام على و امام حسن و امام حسين و امام زين العابدين و امام باقر : است و او را در ميان ياران على ٧ كه عضو «شُرطةُ الخَميس (نيروهاى ويژه)»[١] بودند و از پيشتازان در تأليف و ثبت و ضبط حقايق و تاريخ دانسته‌اند. كتاب او كه با عناوين گونه‌گونى در مصادر شرح حال‌نگارى و كتاب شناسى آمده است، از مهم‌ترين كتاب‌هاى شيعى تلقّى شده است و برخى از عالمان، با تعبير: «يكى از مهم‌ترين كتاب‌هاى اصل [از اصول اربعمئه‌]» ياد كرده‌اند.

اكنون كتابى با عنوان كتاب سُلَيم در اختيار است، با نسخه‌هاى فراوان و طُرُق مختلف نقل. اين كتاب، از همان روزگاران كهن، در ميان علماى رجال و پژوهشگران فرهنگ اسلامى مورد گفتگو بوده است. برخى بر اين باور رفته‌اند كه كتاب سليم، يكسر، مجعول است و كسانى ديگر، انتساب آن را به سليم، استوار دانسته و كوشيده‌اند به اشكال‌ها و شبهه ها پاسخ گويند. همچنين، عالمانى طريق احتياط پيموده، كتاب را مدسوس (دستكارى شده) دانسته و به آميختگى استوار و

[١]« الشُرطَة» به معناى« سرباز» است و جمع آن،« شُرَط» به معناى« ياوران سلطان و واليان» است. به نخستين گروهى كه در جنگ، حضور مى‌يابند و خود را براى مرگْ آماده مى‌سازند، نيز« شُرطه» گفته مى‌شود( مجمع البحرين: ج ٢ ص ٤٩٢)؛ و« الخميس» به معناى« لشكر» است؛ زيرا لشكر، پنج دسته دارد: طلايه، دنباله، راست، چپ و قلب. و گفته شده است كه چون غنيمت جنگى پنج قسمت مى‌شود، به لشكر،« خميس» مى‌گويند( النهاية: ج ٢ ص ٧٩).