فرهنگ فرق اسلامی - مشکور، محمد جواد؛ مدیرشانه چی، کاظم - الصفحة ٤١٨ - اصول پنجگانۀ معتزله
خداوند تكليف ما لا يطاق به بندگان نمىكند زيرا فرموده: «لاٰ يُكَلِّفُ اللّٰهُ نَفْساً إِلاّٰ وُسْعَهٰا. . .» بقره/٢٨٦ و هيچگاه از ميزان عدل و داد خارج نمىشود و امر او تعلق به محال نمىگيرد، زيرا او عادل است و اگر چنين كارى كند بر خلاف عدل رفتار كرده است.
٣-وعد و وعيد، «وعد» يعنى مژده دادن به بهشت و «وعيد» يعنى ترسانيدن از عذاب دوزخ.
وعد و وعيد خداوند ثابت است مگر اين كه گناهكاران در اين دنيا توبه كنند و خداوند از او درگذرد.
٤-منزلة بين المنزلتين كه شرح آن در پيش گذشت.
٥-امر به معروف و نهى از منكر يعنى واداشتن مردم به كار نيك و بازداشتن آنان از كار زشت كه جهاد جزء هر دوى آنهاست يعنى بر هر شخص مسلمان واجب است كه امر به معروف و نهى از منكر را دربارۀ كافر و فاسق اجرا كند. فرق معتزله.
١-واصليه پيروان واصل بن عطاء الغزّال.
٢-هذيليه پيروان ابو الهذيل علاّف
٣-نظاميّه پيروان ابراهيم بن سيار نظام (در گذشته در ٢٣١)
٤-خابطيه پيروان احمد بن خابط
٥-بشريه پيروان بشر بن معتمر
٦-معمريه پيروان معمر بن عباد سلمى (در گذشته در ٢١٥)
٧-مرداريه پيروان عيسى بن صبيح مردار (در گذشته ٢٢٦)
٨-ثماميه پيروان ثمامة بن اشرس (در گذشته ٣١٣)
٩-هشاميه پيروان هشام بن عمرو الفوطى
١٠-جاحظيه پيروان عمرو بن بحر الجاحظ (١٦٣-٢٥٥)
١١-خياطيه پيروان ابو الحسين عبد الرحيم بن محمد بن عثمان الخياط
١٢-جبائيه پيروان ابو على محمد بن عبد الوهاب جبايى (٢٣٥-٣٠٣) .
١٣-بهشميه-ابو هاشم عبد السلام بن ابو على جبائى (در گذشته در ٣٢١)
الانتصار، ابن خياط (فهرست) ص ٢٤٣-٢٤٤.
ملل و نحل، شهرستانى، ص ٤٩-٧٨.
طبقات المعتزله.
الفرق بين الفرق، ص ٦٧-١٢٠.
المعتزله، زهدى جار اللّه.
شرح المواقف طبع تركيه ج ٣ ص ٢٨٢.
الفصل، ج ٤، ص ١٤٦.
التنبيه و الرد، ص ٤٠.
العقيده و الشريعه، ص ٨٩-١٧٢.
المقالات و الفرق، ص ٢٦٣.
Shorter Encyclopedia oF Islam,P.٤٢١-٤٢٧.