قواعد فقهيه - بجنوردى، سيد محمد - الصفحة ٤٢٦
شرط حالى و استقبالى در شرط صفت
مرحوم شيخ انصارى (ره) بين شرط حالى و استقبالى فرق گذاشته است، بدين صورت كه در شرط حالى، ما شرط وجود صفتى را الان در مبيع مىنماييم در حالى كه علم به وجود آن نداريم. در اينجا ما علم به تحقّق شرط نداريم، بنا را بر تحقّق شرط گذاشتهايم و فرض كردهايم مثلا در شرط حامله بودن حيوان، اين حيوانى كه الان خريدارى مىشود حامله باشد، هر چند الان نمىدانم كه آيا اين حيوان حامله هست يا خير؟ ولى بنا را، بر وصف حمل گذاشتهايم. در واقع، وصف براى حيوان شده، كه با اين تعيين وصف غرر از بين مىرود. لذا چنانچه معلوم شد حيوان داراى وصف خاص نبوده براى مشروط له خيار ايجاد مىشود ولى در شرط استقبالى ما بنا را بر تحقق شرط گذاشتهايم بلكه شرط چيزى را در آينده كردهايم كه معلوم نيست محقق گردد يا خير و طرفين در معامله نيز بنا را بر تحقق وصف خاصى نگذاشتهاند.
لذا معامله غررى مىشود كه در نتيجه شرط باطل مىگردد. [١]
اجماع در شرط استقبالى و اشكال بر آن
در مورد شرط صفت بايد اين شروط، از شروط حالى باشند نه استقبالى يعنى بايد مبيع به گونهاى باشد كه الان داراى آن وصف باشد. شيخ انصارى (ره) در اين مورد ادعاى اجماع كرده است، لكن از مرحوم شيخ طوسى (ره) نقل خلاف شده، و آن اينكه ايشان مىفرمايند اگر شرط، از شروط استقبالى باشد چنانچه شرط در آينده محقق شد، در نتيجه عقد لازم مىباشد و اما چنانچه شرط محقق نباشد، عقد جايز
[١] . شيخ مرتضى انصارى، همان، ج ٣، ص ٦.