قواعد فقهيه - بجنوردى، سيد محمد - الصفحة ٣٠٩
نظر شارع مقدس نيست. مثلا كسى بعد از حدث اصغر مىداند وضو گرفته و شرط صلاة را موجود كرده ولى بعد از نماز شك مىكند آيا نماز را با وضو خوانده يا بدون آن، آيا در اينجا قاعدۀ فراغ جارى مىشود يا خير؟
به عبارت ديگر مكلف شك در صحت موجود مىكند. لازمۀ قاعدۀ فراغ اين است كه گفته شود موجود صحيح است و در نتيجه نماز خوانده شده صحيح خواهد بود. اما براى نماز بعدى بايد وضو گرفته شود. پس قاعدۀ فراغ صحت نماز خوانده شده را درست مىكند، اما نسبت به تحصيل شرط براى نمازهاى ديگر بايد وضو بگيرد. در اينجا آيا مىتوان قاعدۀ تجاوز را جارى كرد و گفته شود از محل عادى تجاوز شده است؟ مثلا كسى كه بعد از حدث اصغر عادتا وضو مىگيرد و مفروض اين است كه بعد از آن نماز خوانده، حالا اگر بخواهيم در محل عادى قاعدۀ تجاوز را جارى كنيم، معنايش اين است كه حكم به گرفتن وضو شده است، به همان نحوى كه در محل شرعى گفته مىشد تجاوز عن المحل الشرعى، از محل عادى نيز تجاوز شده و حكم به وضو مىشود و قهرا نماز با وضو محسوب مىگردد.
بايد بگوييم محل عادى به محل شرعى ملحق نمىشود. زيرا محل عادى، محلى نيست كه مورد تعيين قانونگذار باشد و لذا اطلاقات قانونگذار شامل آن نمىشود. در اينجا عدهاى گمان كردهاند كه بايد دنبال محل باشيم و به همين خاطر مىگويند محل اطلاق دارد و هم شامل محل شرعى و هم محل عادى مىباشد. در حالى كه ما اصلا كلمۀ محل نداريم تا اينكه به اطلاقات آن تمسك شود. آنچه كه در روايات به چشم مىخورد كلمۀ تجاوز و عبارت تجاوز از شىء داريم و آن هم تجاوز از محل به اعتبار تجاوز از محل شرعى خواهد بود كه قانونگذار تعيين فرموده است. لذا