خرجت من هذا الشى‌ء» و يا «اذا شككت فى شى‌ء مما قد مضى» بيانگر آن است كه هيچ مزيتى بين قاعدۀ فراغ و تجاوز وجود نداشته و در عرض يكديگر و به لسان واحد شامل هر دو مى‌گردد، لذا مى‌توان گفت قانونگذار با لسان و جعل واحد هم قاعدۀ فراغ و هم قاعدۀ تجاوز را بيان فرموده است و تعابير گوناگون در روايات در مقام اين است كه مكلف عملش را درست بجا آورده است و نبايد به شك خود اعتنا كند و در هر دو قاعده مى‌توان اين مطلب را بيان كرد.

فرمايش امام راحل (س) در اين زمينه: ايشان معتقدند كه غير معقول است قاعدۀ فراغ از قاعدۀ تجاوز جدا باشد، بلكه بازگشت آن به قاعدۀ تجاوز خواهد بود.

توضيح مطلب: مى‌فرمايند قاعدۀ فراغ همان قاعدۀ اصالة الصحة در فعل نفس مى‌باشد. (اصالة الصحة به دو گونه است گاه در فعل نفس و گاه در فعل غير مى‌باشد. اصالة الصحة در فعل غير همان قاعدۀ معروف است كه در معاملات جارى مى‌شود و در هر جايى كه شك بر صحت يا فساد عقد و يا عملى باشد، قاعدۀ اصالة الصحة قائل به صحت آن مى‌گردد). و جعل صحت در فعل نفس غير معقول است.

زيرا صحت و فساد از احكام وضعيه نيستند كه شارع مقدس آنها را در عالم اعتبار تشريعى جعل كند، بلكه عقل آن مفاهيم را انتزاع مى‌كند. يعنى زمانى عقل به اين كار مبادرت مى‌كند كه در خارج عمل انجام شده و يا به اصطلاح مأتى به مطابق مأمور به باشد و عقل در اين هنگام قائل به صحت اين عمل مى‌شود؛ زيرا عمل انجام شده مطابق با گفته و خواستۀ قانونگذار است و اتيان عمل با تمام اجزاء و شرايط بجا آورده شده است و علاوه بر آن موانع را موجود نكرده است و در اين اثنا عقل صحت عمل را انتزاع مى‌كند. اما در صورت عكس مطلب، يعنى اگر صورت عمل‌